🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:17:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

समग्र (पुंलिङ्ग)

सब, पूर्ण, समस्त, पूरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमग्रःसमग्रौसमग्राः
द्वितीयासमग्रम्समग्रौसमग्रान्
तृतीयासमग्रेणसमग्राभ्याम्समग्रैः
चतुर्थीसमग्रायसमग्राभ्याम्समग्रेभ्यः
पञ्चमीसमग्रात् / समग्राद्समग्राभ्याम्समग्रेभ्यः
षष्ठीसमग्रस्यसमग्रयोःसमग्राणाम्
सप्तमीसमग्रेसमग्रयोःसमग्रेषु
सम्बोधनहे समग्रहे समग्रौहे समग्राः

अर्थ: सब, पूर्ण, समस्त, पूरा
संस्कृत: पर्याय: सम, सर्व, विश्व, अशेष, कृत्स्न

📚 अमरकोश में:
• सम्पूर्ण के और नाम (३.१.६४) — पर्याय: विश्व, अशेष, कृत्स्न, समस्त, निखिल, अखिल, निःशेष, सकल, पूर्ण, अखण्ड

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

समग्र (नपुंसकलिङ्ग)

सब, पूर्ण, समस्त, पूरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमग्रम्समग्रेसमग्राणि
द्वितीयासमग्रम्समग्रेसमग्राणि
तृतीयासमग्रेणसमग्राभ्याम्समग्रैः
चतुर्थीसमग्रायसमग्राभ्याम्समग्रेभ्यः
पञ्चमीसमग्रात् / समग्राद्समग्राभ्याम्समग्रेभ्यः
षष्ठीसमग्रस्यसमग्रयोःसमग्राणाम्
सप्तमीसमग्रेसमग्रयोःसमग्रेषु
सम्बोधनहे समग्रहे समग्रेहे समग्राणि

अर्थ: सब, पूर्ण, समस्त, पूरा
संस्कृत: पर्याय: सम, सर्व, विश्व, अशेष, कृत्स्न

📚 अमरकोश में:
• सम्पूर्ण के और नाम (३.१.६४) — पर्याय: विश्व, अशेष, कृत्स्न, समस्त, निखिल, अखिल, निःशेष, सकल, पूर्ण, अखण्ड

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें