🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:46:35 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

समग्रः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

समग्रः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

समग्रः

अर्थ: सब, पूर्ण, समस्त, पूरा

संस्कृत: पर्याय: सम, सर्व, विश्व, अशेष, कृत्स्न

व्युत्पत्ति: समं सकलं यथा स्यात्तथागृह्यते - सम् + ग्रह + ड (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. समग्र (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — समग्र (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासमग्रःसमग्रौसमग्राः
द्वितीयासमग्रम्समग्रौसमग्रान्
तृतीयासमग्रेणसमग्राभ्याम्समग्रैः
चतुर्थीसमग्रायसमग्राभ्याम्समग्रेभ्यः
पञ्चमीसमग्रात् / समग्राद्समग्राभ्याम्समग्रेभ्यः
षष्ठीसमग्रस्यसमग्रयोःसमग्राणाम्
सप्तमीसमग्रेसमग्रयोःसमग्रेषु
सम्बोधनहे समग्रहे समग्रौहे समग्राः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — समग्र
समग्र
samagra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
समग्र वि॰ [सं॰]
१. समस्त । कुल । पूरा । सब । जैसे,—उसे समग्र लघुकौमुदी कंठ है ।
२. जिसके पास सब कुछ हो । सर्वसंपन्न (को॰) । यौ॰—समग्रभक्षणशील = जी सब कुछ भक्षण करे या खा जाय । समग्रशक्ति = सभी शक्तियों से युक्त । समग्रसंपत् = जो सभी प्रकार के सुख या संपत्तियों से युक्त हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्-अग्र mf(आ)n. (see 2. सम्) all, entire, whole, complete, each, every (ibc. = ‘fully’, ‘entirely’; n. ‘all, everything’), AV. &c. &c.
fully provided with (instr. or comp.), Mālav.; Kāvyād.
one who has everything or wants nothing, MBh.; R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1153,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समग्र a. All, whole, entire, complete; M. 2. 13.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1093-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समग्र त्रि० समं सकलं यथा स्यात्तथा गृह्यते ग्रह--ड । १ सकले अमरः २ पूर्णे । च
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5229,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समग्रः, त्रि, (समं समकालमेव गृह्णातीति । ग्रह + डः ।) सकलम् । (यथा, रामायणे । २ । ५२ । ८४ । “चतुर्द्दश हि वर्षाणि समग्राण्युष्य कानने । [] भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति ॥”) पूर्णम् । इत्यमरः ॥ (यथा, महाभारते । १ । १५४ । १३ । “अवेक्षमाणस्तस्याश्च हिडिम्बो मानुषं वपुः । सग्दामपूरितशिखं समग्रेन्दुनिभाननम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-267-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "समग्र" आता है (16)
सिम प्रत्येक । संपूर्ण । समग्र । समस्तअखिल संपूर्ण । समग्र । बिलकुल । पूरा । सबअनून अखंड । पूर्णा । पूरा । समग्रसमस्त सब । कुल । समग्र । जैसे,—(क) उन्हें समस्त रामायण कंठ है । (ख) इस समय स…सर्वक सब समस्त । पूरा । तमाम । कुल । समग्रसलेश संपूर्ण । समग्रअखत बिना टूटा हुआ । अक्षत । संपूर्ण । समग्रसलग † वि॰ पूरा का पूरा । कुल । समग्र । जो टूटा न होसाघल पु † क्रि॰ वि॰ सब । समग्रसमुचा समग्र । संपूर्ण । सब का सब । कुलअप्रतिहत जो प्रतिहत न हो । जिसका विघात न हुआ हे । अटुटनिष्कैवल्य मोक्षहीनपूरा जो खाली न हो । भरा । परिपूर्णसाबित जिसका सबूत दिया गया हो । प्रमाणित । सिद्धअखियात पु संज्ञा पुं॰ आश्चर्य । अचंभामुकम्मल पूरा किया हुआ । जिसमें कुछ भी करने को बाकी न हो । सब तरह से तैयार

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
समग्रःसमग्र (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

समग्रः 📚 ➤ सब, पूर्ण, समस्त, पूरा
संस्कृत: पर्याय: सम, सर्व, विश्व, अशेष, कृत्स्न

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
समग्र 📚समस्त । कुल । पूरा । सब । जैसे,—उसे समग्र लघुकौमुदी कंठ है🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
समग्र
सम्पूर्ण के और नाम (३.१.६४) — विश्व, अशेष, कृत्स्न, समस्त, निखिल, अखिल, निःशेष, सकल

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • समग्रः: समं सकलं यथा स्यात्तथागृह्यते - सम् + ग्रह + ड (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬