🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:03:13 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

समग्र
samagra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
समग्र वि॰ [सं॰]
१. समस्त । कुल । पूरा । सब । जैसे,—उसे समग्र लघुकौमुदी कंठ है ।
२. जिसके पास सब कुछ हो । सर्वसंपन्न (को॰) । यौ॰—समग्रभक्षणशील = जी सब कुछ भक्षण करे या खा जाय । समग्रशक्ति = सभी शक्तियों से युक्त । समग्रसंपत् = जो सभी प्रकार के सुख या संपत्तियों से युक्त हो ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्-अग्र mf(आ)n. (see 2. सम्) all, entire, whole, complete, each, every (ibc. = ‘fully’, ‘entirely’; n. ‘all, everything’), AV. &c. &c.
fully provided with (instr. or comp.), Mālav.; Kāvyād.
one who has everything or wants nothing, MBh.; R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1153,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समग्र a. All, whole, entire, complete; M. 2. 13.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1093-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समग्र त्रि० समं सकलं यथा स्यात्तथा गृह्यते ग्रह--ड । १ सकले अमरः २ पूर्णे । च
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5229,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समग्रः, त्रि, (समं समकालमेव गृह्णातीति । ग्रह + डः ।) सकलम् । (यथा, रामायणे । २ । ५२ । ८४ । “चतुर्द्दश हि वर्षाणि समग्राण्युष्य कानने । [] भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति ॥”) पूर्णम् । इत्यमरः ॥ (यथा, महाभारते । १ । १५४ । १३ । “अवेक्षमाणस्तस्याश्च हिडिम्बो मानुषं वपुः । सग्दामपूरितशिखं समग्रेन्दुनिभाननम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-267-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "समग्र" आता है (16)
सिम प्रत्येक । संपूर्ण । समग्र । समस्तअखिल संपूर्ण । समग्र । बिलकुल । पूरा । सबअनून अखंड । पूर्णा । पूरा । समग्रसमस्त सब । कुल । समग्र । जैसे,—(क) उन्हें समस्त रामायण कंठ है । (ख) इस समय स…सर्वक सब समस्त । पूरा । तमाम । कुल । समग्रसलेश संपूर्ण । समग्रअखत बिना टूटा हुआ । अक्षत । संपूर्ण । समग्रसलग † वि॰ पूरा का पूरा । कुल । समग्र । जो टूटा न होसाघल पु † क्रि॰ वि॰ सब । समग्रसमुचा समग्र । संपूर्ण । सब का सब । कुलअप्रतिहत जो प्रतिहत न हो । जिसका विघात न हुआ हे । अटुटनिष्कैवल्य मोक्षहीनपूरा जो खाली न हो । भरा । परिपूर्णसाबित जिसका सबूत दिया गया हो । प्रमाणित । सिद्धअखियात पु संज्ञा पुं॰ आश्चर्य । अचंभामुकम्मल पूरा किया हुआ । जिसमें कुछ भी करने को बाकी न हो । सब तरह से तैयार
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें