🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:01:21 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

🌅 आज का शब्द
भंजक
वि भंगकारी । तोड़नेवाला
🔤 वर्ण-क्रम से शब्द देखें
लव्यंजन वर्ण का अट्ठाईसवाँ वर्ण जिसका उच्चारण स्थान दंत है । इसके उच्चा…लंककमर । कटिलङ्ककm. abridged N. of Alaṃ-kāra (brother of Maṅkha, minister of Jaya-siṃha…लंकटकटासुकेश राक्षस की माता और विद्युतकेश की कन्या का नामलङ्कतङ्कटाf. N. of a daughter of Saṃdhyā (wife of Vidyut-keśa and mother of Suke…लंकनायकदे॰ 'लंकनाथ'लंकलाकएक प्रकार का मोटा बढ़िया कपड़ा जो प्रायः धुला हुआ होता हैलङ्कशान्तमुखm. pl. the descendants of Laṅka and Śānta-mukha g. तिक-कितवादिलंकाभारत के दक्षिण का एक टापू जहाँ रावण का राज्य था । लोगों का विश्वास है …लङ्काकाण्डm. or n. N. of wkलङ्कादाहिन्m. ‘burner of Laṅkā’, N. of Hanumat (as having set fire to the city wi…लंकादाहीहनुमानलङ्कादेशm. the place or district of L˚, Golलंकाधिपदे॰ 'लंकाधिपति'लंकाधिपतिरावणलङ्काधिराज(लङ्काध्˚) m. ‘id.’, N. of Vibhīṣaṇa (brother of Rāvaṇa), Rājat. iii, …लङ्कानगरीf. the city of L˚, Gaṇitलङ्कानाथm. N. of Rāvaṇa and of Vibhīṣaṇa, Ragh. xv, 103लङ्कानिल(लङ्कान्˚) m. the wind blowing from L˚, south-wind, Vcarलंकापतिरावणलंकापिकादे॰ 'लंकायिका'लङ्कापुरीf. the city of L˚, AV.Pariśलंकायिकाअसबरग । स्पृक्कालंकारिरामचंद्रलंकारिकादे॰ 'लंकायिका'लंकालपु † संज्ञा पुं॰लङ्कावतार(लङ्काव्˚) m. N. of a Sūtra wk. of the Northern Buddhists (one of thei…लङ्कास्थायिन्mfn. residing or being in L˚, Wलङ्कास्थायी[न्] पुं, (लङ्कावत् तिष्ठतीति । स्था + णिनिः ।) वृक्षविशेषः । लङ्कासिज…लंकिनीरामायण के अनुसार एक राक्षसी जिसे हनुमान जी ने लंका में प्रवेश करते समय…लंकूरपु † संज्ञा पुं॰ लंगूरलङ्केन्द्रm. N. of Rāvaṇa, Rājatलंकेशरावणलङ्केशवनारिकेतुm. ‘having the enemy of the grove of L˚ (i.e. the monkey Hanumat) for …लंकेश्वररावणलङ्केश्वरीf. N. of a Yoginī, Lलंकेसपु संज्ञा पुं॰ विभीषणलंकेसर† संज्ञा पुं॰ एक प्रकार के फूल का पौधालंकेसुरपु संज्ञा पुं॰ रावणलंकोईदे॰ 'लंकोदक'लंकोटिकादे॰ 'लंकोदक'लंकोदकअसबरग । स्पृक्कालङ्कोदयm. ‘ascension at L˚’, the equivalents of the signs in right ascension,…लङ्कोपिकाor लङ्˚कायिका or लङ्˚कारिका or लङ्˚कोटिका or लङ्˚कोपिका or लङ्˚कोयिका,…लङ्कोयिकाor लङ्˚कायिका or लङ्˚कारिका or लङ्˚कोटिका or लङ्˚कोपिका or लङ्˚कोयिका,…लंखनीलगाम का वह भाग जो घोड़े के मुँह में रहता हैलङ्ख्(cf. √ लख् and लिङ्ख्), to go, Dhātup. v, 25लंगदे॰ 'लाँग'लंगकका यार । उपपतिलङ्गदत्तm. N. of a poet, Catलंगनलाँघना । लाँघर पार करनालंगनीवह डोरी या डंडा जिसपर कपड़े टाँगे जाते हैं । अलगनीलंगरबड़ी बड़ी नावों या जहाजों को रोक रखने के लिये लोहे का बना हुआ एक प्रका…लंगरखानावह स्थान जहाँ से दरिद्रों को बना बनाया भोजन बाँटा जाता होलंगरगाहकिनारे पर का स्थान जहाँ लंगर डालकर जहाज ठहराए जाते हैंलंगलहललङ्गिन्mfn. lame, limping, Lलङ्गिमन्m. union (˚म-मय, joined), Dhūrtasलंगुराएक प्रकार का अन्न । प्रियंगुलंगूरबंदरलंगूरफलनारियललंगूरीघोड़े को एक चाल जिसमें वह उछल उछलकर चलता हैलंगूललांगूल । पूँछ । दुमलङ्गूलाf. = लाङ्गूल (q.v.), Lलंगेतंगे† क्रि॰ वि॰ साधनहीन स्थिति में । जैसे तैसे करके । येन केन प्रकारेणलङ्ग्cl. 1. P. लङ्गति, to go, Dhātup. v, 37; Nir. vi, 26; to limp, Vop. (cf…लंघकलाँघनेवाला । अतिक्रमण करनेवालालङ्घतीf. N. of a river, MBh. (v.l. लघन्ती)लङ्घनn. the act of leaping or jumping, leaping over, stepping across, cross…लंघनकवह जिसके द्वारा लाँघा जाय । सेतु । पुललङ्घनपथ्यनिर्णयm. N. of a medical wkलंघनापु ^१ क्रि॰ स॰ किसी वस्तु के ऊपर से होकर इस ओर से उस ओर जाना । लाँघना …लंघनीयलाँघने के योग्यलङ्घनीयताf. (Śiś.) capability of being stepped over or transgressed or violated…लङ्घनीयत्वn. (Rājat.) capability of being stepped over or transgressed or violat…लंघपयोधराकार्तिकेय की एक मातृका का नामलङ्घितmfn. lept over, overstepped, traversed, transgressed, violated, disreg…लङ्घितव्यmfn. = लङ्घनीय, MWलङ्घिमन्v.l. for लङ्गिमन्, q.vलङ्घ्(cf. √ रंह् and लघु) cl. 1. P. Ā. (Dhātup. iv, 34; v, 55) लङ्घति, ˚ते …लंघ्यदे॰ 'लंघनीय'लंचदोपहर का नाश्ता । अल्पाहारलञ्चाf. a present, bribe, Nīlakलंछनपु संज्ञा पुं॰ चिह्न । निशानी । लांछनलंजपैर । पाँवलंजाधारा । प्रवाहलंजिकावेश्या । रंडीलञ्ज्(cf. √ 2. लज्) cl. 1. P. लञ्जति, ‘to fry’ or ‘to blame’ (भर्त्सने v.l.…लंठमूर्ख । उजड्डलंडपुरीष । विष्टा । गूलण्ड्(cf. ओलण्ड्) cl. 10. P. लण्डयति, to throw or toss up, Dhātup. xxxii, 9…लण्ड्र(prob. fr. the French londres), London, Lलण्ड्रजmfn. born or produced in London, ibलंतरानीव्यर्थ की बड़ी बड़ी बातें । शेखी । क्रि॰ प्र॰—करना ।—हाँकनालंदराजवस्त्र जो आकार में लंबा चौड़ा और मोटा हो । एक प्रकार की मोटी चादरलंदूषकएक प्रकार का पक्षीलंपदीपक । चिरागलंपकजैनियों का एक संप्रदायलंपटव्यभिचारी । विषयी । कामी । कामुक । स्वेच्छाचारी । स्वैरीलंपटतालंपट होने का भाव । दुराचार । कुकमलम्पटत्वn. greediness, dissoluteness, lewdnessलम्पटाf. a partic. personification, Lलम्पाf. the black banana, Lलंपाकलंपट । दुराचारीलम्पाकीf. a woman from the country of the Lampākas, Bālarलम्पाटहःपुं, पटहवाद्यम् । इति हारावली ॥लम्पापटहm. a kind of drum, L. (cf. लम्बा-प्˚)लंपारहपटह वाद्य । नगाड़ालंफउछाल । कूद । फलाँगलंफनउछलकूदलंबवह रेखा जो किसी दूसरी रेखा पर इस भाँति गिरे कि उसके साथ समकोण बनावे । …लंबककिसी पुस्तक का एक अध्यायलंबकर्णबकरालंबकेशकुश का आसन । कुश का विष्टर जो विवाह में वर के बैठने कि लिये दिया जाता …लम्बकेशकm. ‘long-haired’, N. of a Muni, Catलम्बगुणm. (in astron.) the sine of the co-latitude, Golलंबजठरतुदिल । तोंदवालालम्बजिह्वmfn. letting the tongue hang outलम्बज्यकाor लम्ब—ज्या, f. (in astron.) the sine of the co-latitude, Sūryasलम्बज्याor लम्ब—ज्या, f. (in astron.) the sine of the co-latitude, Sūryas
📖 इस कोश में क्या-क्या है
  • 🟠 हिन्दी शब्दसागर — 137,370 प्रविष्टियाँ
  • 🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोश — 193,977 प्रविष्टियाँ
  • 🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोश — 33,683 प्रविष्टियाँ
  • 🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत) — 48,613 प्रविष्टियाँ
  • 🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत) — 38,911 प्रविष्टियाँ
  • 📗 अमरकोश — पर्याय-शब्द (इसी साइट का अमरकोश)

हर शब्द पर: सभी कोशों के अर्थ एक साथ, व्याकरण (लिंग/शब्द-भेद), व्युत्पत्ति, शास्त्रीय उद्धरण, मूल मुद्रित पृष्ठ का लिंक, अमरकोश के पर्याय, उससे बने समास/शब्द, और वे शब्द जिनके अर्थ में यह शब्द आता है। अर्थ में किसी शब्द को छूकर उसका भी अर्थ देख सकते हैं।

स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें