🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:01:29 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

🌅 आज का शब्द
भंजक
वि भंगकारी । तोड़नेवाला
🔤 वर्ण-क्रम से शब्द देखें
ओब्रह्माओंएक अर्द्धांगीकार या स्वीकृतिसूचक शब्द । हाँ । अच्छा । तथास्तुओंइछना† क्रि॰ स॰ वारना । न्योछावर करनाओंकनादे॰ 'ओकना'ओंकार'ओं' शब्दओंकारग्रन्थm. N. of wk. of Nārāyaṇaओंकारतीर्थn. N. of a Tīrthaओंकारनाथशिव के द्वादश ज्योतिलिंगों में से एक । इनका मंदिर मध्यप्रदेश के मांधात…ओंकारपीठn. N. of a placeओंकारभट्टm. N. of a manओंकाराf. a Buddhist Śakti or female personification of divine energy, LओंकारीयNom. P. ओंकारीयति, to be an Oṃkāra (?) Comm. on Pāṇ. vi, 1, 95ओंकृतmfn. having an uttered ओम्ओंगपु † संज्ञा पुं॰ दे॰ 'ओम्'ओंगन† संज्ञा पुं॰ गाडी़ के पहिए की धुरी में लगाने के काम आनेवाला तैल ।—(बो…ओंगनागाडी़ की धुरी में चिकनाई लगाना जिसमें पहिया आसानी से फिरेओंगालटजीरा । अज्जाझारा । चिचडा़ । अपामार्गओंछनाक्रिं॰ स॰ दे॰ 'ऊँछना'ओंझल† संज्ञा पुं॰ दे॰ 'ओझल'ओंटनादे॰ 'ओटना'ओंठ† संज्ञा पुं॰ मुँह के बाहरी उभडे़ हुए छोर जिनसे दाँत ढँके रहते हैं । ल…ओंडागड्ढा । गढा । गर्तओण्ड्रm. N. of a king, Bālarओंध† संज्ञा वह रस्सी जिससे छाजन पूरी होने के पहले लकड़ियाँ अपनी अपनी जगह …ओःपुं, व्रह्मा । इत्येकाक्षरकोषः ॥ओःओःदे॰ 'ओह'ओआहाथी फसाने का गड्ढा । ओपओईएक पेड़ का नामओकघर । स्थान । निवासस्थानओकःसारिन्mfn. going after or frequenting an abode, AitBrओकजmfn. born in the house, bred at home (as cows), Hcatओकणओकणि संज्ञा पुं॰ओकणि(णिः) A bug; so ओकोदनी, ओक्कणीओकणीदे॰ 'ओकण', 'ओकणि'ओकनाओ ओ करना । कै करनाओकपति— सूर्य या चंद्रमा । पू॰—नागरी स्याम सौं कहति बानी । रुद्रपति, छुद्रपत…ओकस्घर । गृह । दे॰ 'ओक' । यौ॰—वनौकस् दिवौकस्ओकाईवमन । कैओकार'ओ' अक्षरओकारांतजिसके अंत में 'ओ' अक्षर हो । जैसे,—फोटो, ठोंगोओकिवस्mfn. (irr. p.p. P. of √ उच्) accustomed to, used to, having a liking f…ओकी† संज्ञा स्त्री॰ दे॰ 'ओकाई'ओकुलअधभुना या तप्त किया हुआ गेहूँओकुलीआँटे की रोटीओकूबपु वि॰ वाकिफ । जानकार । बुद्धिमानओकोदनीदे॰ 'ओकण' (को॰)ओकोदनोस्त्री ओक आश्रयः मूर्द्धरूपम् अदनं भक्ष्यं यस्याः गौ० ङीष् । (उकण) केश…ओकोनिधनn. N. of a Sāmanओक्कणीदे॰ 'ओकण' (को॰)ओक्त(आ॑-उक्त), mfn. addressed, invoked, RV. i, 63, 9ओक्यगृह के अनुकलओक्ष्(आ-√ उक्ष्) P. -उक्षति, to sprinkle over or upon, RVओखशोषे सामर्थ्ये अक० भूषणे वारणे सक० भ्बा० पर० सेट् ऋदित् । ओखति औखीत् ओ…ओखदपु संज्ञा पुं॰ दे॰ 'औषध'ओखरी† संज्ञा स्त्री॰ दे॰ 'ओखली'ओखल† संज्ञा पुं॰ परती भूमि । ऊसरओखलीकाठ या पत्थर का बना हुआ गहरा बरतन जिसमें धान या और किसी अन्न को डालकर …ओखापु संज्ञा पुं॰ भिस । ब्याज । बहाना । हीलाओखाणपु † संज्ञा पुं॰ उपाख्यान । कथा । कहानीओखापनदे॰ 'ओछापन'ओख्cl. 1. P. ओखति, ओखां-चकार, ओखिता, &c., to be dry or arid; to be able, …ओगपु संज्ञा पुं॰ उगहनी । कर । चंदा । महसूलओगणसामर्थ्ययुक्त । संघटितओगरना† क्रि॰ अ॰ पानी या और किसी तरल वस्तु का धीरे धीरे टपकना या निकलना । नि…ओगलपरती भूमिओगला† संज्ञा पुं॰ कूटू । फाफरओगारपु संज्ञा पुं॰ पान की पीकओगारना† क्रि॰ स॰ कुएँ का पानी निकाल डालना । कुँआं साफ करना । छाननाओगीयस्(= ओ॑जीयस्), compar. of उग्र॑, p. 172, col. 2 BṛĀrUpओगुणपु † संज्ञा पुं॰ दे॰ 'अवगुण'ओघसमूह । ढेरओघदेवm. N. of a chief, Inscrओघनिर्युक्तिf. N. of wkओघरअटपट । अनगढ़ । अंडबंड । उलटा- पलटा । 'सुघर' का प्रतिकूलओघरथm. N. of a son of Oghavat, MBh. xiiiओघवतीf. N. of a daughter (MBh.) or sister (BhP.) of Oghavatओघवत्mfn. having a strong stream (as a river), MBh. iiiओघातपु वि॰ दे॰ 'अवघट'ओछपु † वि॰ दे॰ 'ओछा'ओछनादे॰ 'ऊँछना'ओछबपु † संज्ञा पुं॰ दे॰ 'उत्सव'ओछाजो गंभीर न हो । जो उच्चाशय न हो । तुच्छ । क्षुद्र । छिछोरा । बुरा । खो…ओछाईनीचता । क्षुद्रता । छिछोरापन । खोटाईओछापननीचता । क्षुद्रता । छिछोरापनओछार† संज्ञा स्त्री॰ दे॰ बौछाड़'ओजविषम । अयुग्मओजकपु संज्ञा पुं॰ उछल कूद । क्रीड़ा । आनंदओजनारोकना । ऊपर लेना । सहना । स्वीकार करनाओजसीनमजबूत । शक्तिशील । ताकतवरओजस्n. (√ वज्, or उज्; cf. उग्र), bodily strength, vigour, energy, ability…ओजस्तरmfn. = ओ॑जीयस् Comm. on BṛĀrUpओजस्य᳙ mfn. vigorous, powerful, MaitrS. ii; Pāṇओजस्वत्mfn. vigorous, powerful, strong, energetic, RV. viii, 76, 5; AV. viii,…ओजस्वान्शक्तिशाली । ताकतवरओजस्वितातेज । कांति । दीप्ति । प्रभावओजस्विन्mfn. id., TS.; ŚBr.; MBh. &cओजस्वीशक्तिमान् । तेजवान् । प्रभावशालीओजायNom. Ā. ओजायते (p. ओजाय॑मान) to exhibit strength or energy, make effor…ओजायतेDen. A. To show strength or vigour, exhibit one's heroism; Bk. 5. 76; …ओजायितn. stout-heartedness, courageous behaviourओजितबलवान् । प्रतापी । तेजवान । शक्तिशालीओजिष्ठअत्यंत उग्र । अत्यधिक शक्तिशालीओजीयस्mfn. compar. of उग्र॑, q.vओजूदशरीर । तन । जिस्मओजो(in comp. for ओ॑जस् above)ओजोदाmfn. granting power, strengthening, RV. viii, 3, 24; TS. v;ओजोदातमmfn. granting great power, very strengthening, RV. viii, 92, 17;ओजोनकुछ घना किया हुआ अम्लजन तत्व । विशेष—इसका घनत्व अम्लजन से १ १/२ गुना ह…ओजोनबकसवह संदूक जिसमें ओजोन पेपर रखकर परीक्षा करते है कि यहाँ कि हवा में ओजोन…ओजोपति(with irr. Sandhi) m. N. of a deity of the Bodhi tree, Lalitओजोबलाf. N. of a goddess of the Bodhi tree, ibओजोमानीf. N. of a plant, Kauśओजोयदे॰ 'ओजिष्ठ'ओज्cl. 1. 10.P. ओजति, ओजयति, to be strong or able; to increase, have vita…ओज्मन्आ, m. power, vigour, energy, speed, velocity, RV. vi, 47, 27; AV.;ओझपेट की थैली । पेटओझइत† संज्ञा पुं॰ दे॰ 'ओंझा'ओझकनापु † क्रि॰ अ चौंकना । चमकना । ऊ॰—सूती सपनै ओंझकी बोली अटपट बैन । जन हर…ओझरपेटओझरानापु † क्रि॰ अ॰ उलझना । अरुझाना । लिपटना
📖 इस कोश में क्या-क्या है
  • 🟠 हिन्दी शब्दसागर — 137,370 प्रविष्टियाँ
  • 🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोश — 193,977 प्रविष्टियाँ
  • 🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोश — 33,683 प्रविष्टियाँ
  • 🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत) — 48,613 प्रविष्टियाँ
  • 🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत) — 38,911 प्रविष्टियाँ
  • 📗 अमरकोश — पर्याय-शब्द (इसी साइट का अमरकोश)

हर शब्द पर: सभी कोशों के अर्थ एक साथ, व्याकरण (लिंग/शब्द-भेद), व्युत्पत्ति, शास्त्रीय उद्धरण, मूल मुद्रित पृष्ठ का लिंक, अमरकोश के पर्याय, उससे बने समास/शब्द, और वे शब्द जिनके अर्थ में यह शब्द आता है। अर्थ में किसी शब्द को छूकर उसका भी अर्थ देख सकते हैं।

स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें