🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:11:33 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ओक
oka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📜 शब्द-रूप📗 अमरकोश
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ओक संज्ञा पुं॰ [सं॰ ओकस्]
१. घर । स्थान । निवासस्थान । उ॰— (क) सूर स्याम काली पर निरतत आवत हैं ब्रज ओक ।—सूर॰, १० ।५६५ । (ख) ओक की नींव पर हरि लोक बीलोकत गंग तरंग तिहारे ।—तुलसी ग्रं॰, पृ॰ २३४ ।
२. आश्रय । ठिकाना । उ॰—(क) ओक दै बिसोक किए लोकपति लोकनाथ रामराज भयो चारिहु चरन ।—तुलसी ग्रं॰, पृ ॰— ५८० । (ख) सेनानी की सटपट, चंद्र चित चटपट, अति अति अतंकत के ओक है ।—केशव ग्रं॰, भा॰ १, पृ॰ १४५ । यौ॰—जलौक=जल में आश्रय या घरवाली । जोंक ।
३. नक्षत्रों या ग्रहों का समूह । ढेर । उ॰—घर घर नर नारी लसैं दिव्य रूप के ओक ।—मतिराम (शब्द॰) ।
५. पक्षी (को॰) ।
६. वृषल । शूद्र (को॰) ।
७. आनंद (को॰) ।
ओक २ संज्ञा पुं॰ [हिं॰ बूक=अंजली] अँजुरी । अँजलि । उ॰— (क) बैरी की नारि बिलख्खति गंग यों सूखि गयो मुख जीभ लुठानी । काढिये म्यान ते ओक करौं प्रिय तैं जु कह्यो तरवारि कै पानी ।—गंग॰, ११२ ।(ख) अरी पनघटवाँ आनि अरै । अटपटि प्यास बरी ब्रजमोहन पलकनि ओक करै ।—घनानंद, पृ॰ ४९७ । क्रि॰ प्र॰—लगाना । जैसे,— 'ओक लगाकर पानी पी लो' ।
ओक ३ संज्ञा स्त्री॰ ['ओ ओ' से अनु॰+ √कृ > क] वमन करने की इच्छा । मतली ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ओक m. (√ उच् Comm. on Uṇ. iv, 215), a house, refuge, asylum (cf. अन्-ओक-शायिन्)
a bird, L.
= वृषल, T.
conjunction of heavenly bodies, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (235,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ओकः 1 A house. --2 A refuge, shelter. --3 A bird. --4 A Śūdra.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0360-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ओक पु० उच--घ चस्य कः । १ पक्षिणि २ वृषले ३ आश्रये च । “अनोकशायी लघुरल्पप्रचारश्चरन् देशा- नेकचरः स भिक्षुः” भा० आ० ९१ अ० । उच भावे घञ् कुः । ४ समवाये च । ओकाय हित यत् । ओक्य नि- वासाय हिते त्रि० “ज्योतीरथः पवते राय ओक्यः” ऋ० ९, ८६, ४५ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1553,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ओकं, क्ली, (उचेरिगुपधलक्षणे के गुणः कुत्वञ्च “ओक उचः के” । ७ । ३ । ६ । ४ । इति निपा- त्यते ।) गृहम् । आश्रयः । इत्यमरटीकायां भर- तादयः ॥ (पुं । पक्षी । वृषलः ॥)
ओकः, [स्] क्ली, (उच्यते समवैति अस्मिन् । उच + असुन् । गुणः । न्यङ्क्वादित्वात् कुत्वम् ॥) आश्रयः । गृहम् । इत्यमरः ॥ (“जलौका अथ भल्लके” । इति अमरकोषः । तथा विष्णुपुराणम् १ । ६ । ३७ । “सप्तर्षीणान्तु यत स्थानं स्मृतं तद्वै वनौकसाम्” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-302-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "ओक" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें