🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:01:25 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

🌅 आज का शब्द
भंजक
वि भंगकारी । तोड़नेवाला
🔤 वर्ण-क्रम से शब्द देखें
ढहिंदी वर्णमाला का चौदहवाँ ब्यंजन और वर्ग का चौथा अक्षर । इसका उच्चारण …ढंकपलास या छिडल की एक किस्मढंकन† संज्ञा पुं॰ दे॰ 'ढक्खन'ढंकनापु क्रि॰ स॰ दे॰ 'ढकना'ढंकीपु † संज्ञा स्त्री॰ ढकना । आच्छादनढंखपु † संज्ञा पुं॰ पलाश । ढाकढंगक्रिया । प्रणाली । शैली । ढब । रीति । तोर । तरीका । जैसे,—(क) वोलने चा…ढंगीचालबाज । चतुर । चालाकढण्टीf. = वाक्य-विशेष, Rudrayढंढसदे॰ 'ढँढोरच'ढंढेरा† संज्ञा पुं॰ दे॰ 'ढींढोरा'ढंढोलनापु क्रि॰ स॰ दे॰ 'ढँढोरना'ढईदेना क्रि॰ अ॰ किसी के यहाँ किसी काम से पहुँचना और जबतक काम न हो जाय तब…ढकईढाके काढकनाकिसी वस्तु के नीचे पड़कर दिखाई न देना । छिपना । जैसे— मिठाई कपडे़ से ढ…ढकनिया† संज्ञा स्त्री॰ दे॰ 'ढकनी'ढकनीढाँकने की वस्तु । ढक्कनढकपन्नापलास पापड़ाढकपेडरुएक चिड़िया का नामढकस† संज्ञा स्त्री॰ढकातीन सेर की एक तौल या बाटढकारm. the letter ढ्ढकिलपु संज्ञा स्त्री॰ एक दूसरे को ढकेलते हुए वेग के साथ धावा । चढ़ाई । आक्…ढकेलनाधक्के से गिराना । ठेलकर आगे की और गिराना । संयो॰ क्रि॰— देनाढकेलाढकेली संज्ञा स्त्री॰ ठेलमठेला । आपस में धक्का धुक्की । क्रि॰ प्र॰—करनाढकोरना† क्रि॰ स॰ पी जाना । दे॰ 'ढकोसना'ढकोसनाएकबारगी पीना । बहुत खानापीना । जैसे,— इतना दूध मत ढकोस लो कि कै हो जाय…ढकोसलाऐसा आयोजन जिससे लोगों को धोखा हो । धोखा देने का या मतलब साधने का ढँग ।…ढक्कएक देश का नाम । (कदाचित् 'ढाका')ढक्कदेशीयmfn. spoken in the district of Ḍhakka, Mṛcch., Sch. Introdढक्कनढाकने की वस्तु । वह वस्तु जिसे ऊपर से डाल देने या बैठा देने से कोई वस्…ढक्काएक बड़ा ढोलढक्काढोलप्रियास्त्री ढक्काढोलौ तच्छब्दः प्रियोऽस्याः । अन्नपूर्णायाम् ढोलशब्दे दृश्य…ढक्कानादचलज्जलास्त्री ढक्काया नाद इव चलज्जलं तद्रवो यस्याः । गङ्गायाम् । “ढक्कानादचलज…ढक्कारवास्त्री ढक्काया एव इव रवो यस्याः । तारिणोदे- व्याम् “ढक्कारवा च ढक्कारी…ढक्कारीतांत्रिकों की उपासना में तारा देवी का एक नामढक्कीपहाड़ की ढाल जिससे होकर लोग चढ़ते उतरते हैं ।— (पंजाब)ढगणपिंगल में एक मात्रिक गण जो तीन मात्राओं का होता है । इसके तीन भेद हो स…ढचरकिसी वस्तु को बनाने या ठीक करने का सामान या ढाँचा । आयोजन और सामान । क…ढट्टा† ^२ संज्ञा पुं॰ छेद या मुँह कसकर बंद करने की वस्तु । डाट । ठेपी । कागढट्ठावह भारी साफा या मुरेठा जो सिर के अतिरिक्त डाढ़ी और कानों को भी ढाँके ह…ढट्ठीडाढ़ी बाँधने की पट्टीढड्ढरN. of a man, HPariś. xiiiढड्ढाबहुत बड़ा । आवश्यकता से अधिक बड़ा । बड़ा औरे वेढंगाढड्ढोबूड्ढी स्त्री । वह बूढ़ी स्त्री जिसके शरीर में हड्डी का ढाँचा ही रह गय…ढढ्ढरशरीर । देह । टट्टरढनक† संज्ञा स्त्री॰ ढोल, नगाड़ा, आदि बाजों की ध्वनिढनढनढन ढन का शब्द । क्रि॰ प्र॰—करनाढनमनाना† क्रि॰ अ॰ लुढ़कना । ढुलकनाढप† संज्ञा पुं॰ दे॰ 'डफ'ढपनाढाकने की वस्तु । ढक्कनढपरिया† संज्ञा स्त्री॰ दे॰ 'दुपहरिया'ढपरीचूड़ीवालों की अँगीठी का ढकनाढपला† संज्ञा पुं॰ दे॰ 'डफला'ढपली† संज्ञा स्त्री॰ दे॰ 'डफली'ढपील† वि॰ आच्छादित करनेवाली । ढापनेवालीढप्पूवहुत बड़ा । ढड्ढाढफ† संज्ञा पुं॰ दे॰ 'डफ'ढफला† संज्ञा पुं॰ दे॰ 'डफला'ढफार† संज्ञा पुं॰ चिग्धाड़ । जोर से रोने या चिल्लाने का शब्द । डफारढबक्रियाप्रणाली । ढंग । रीति । तौर तरीका । जैसे, काम करने का ढबढबकापु † संज्ञा पुं॰ उपाय़ । युक्तिढबरा† वि॰ दे॰ 'ढाबर'ढबरोमिट्टी का तेल जलाने की गुच्छीदार डिविया । ढिबरीढबीला† वि॰ ढब का । ढबवाला । चालाक । चतुरढबुआ† ^१ संज्ञा पुं॰ खेतों के मचान के ऊपर का छप्परढबैलामिट्टी और कीचड़ मिला हुआ (पानी) । मटमैला । गँदलाढमकढम ढम शब्दढमकनाढम ढम शब्द होना । ढम ढम की आवाज होनाढमकानाढोल, नगाड़ा आदि वाद्य बजानाढमढमढोल का अथवा नगारे का शब्दढमलाना† क्रि॰ अ॰ लुढ़कनाढयनाकिसी दीवार, मकान आदि का गिरना । ध्वस्त होनाढरकना† क्रि॰ अ॰ढरकाआँख का एक रोग जिसमें आँख से आँसू बहा करता हैढरकानापानी या और कीसी द्रव पदार्थ को आधार से नीचे गिराकर बहाना । जैसे,— पानी…ढरकीजुलाहों का एक औजार जिससे वे लोग बाने का सूत फेंकते हैंढरकीलाबह जानेवाला । ढरक जानेवालाढरनापु क्रि॰ अ॰ढरनिपु संज्ञा स्त्री॰ढरहरनापु † क्रि॰ अ॰ खसकना । सरकना । ढलना । झुकनाढरहरा† वि॰ डालुवाँ । ढालूढरहरी† ^१ संज्ञा स्त्री॰ पकौड़ीढराई† संज्ञा स्त्री॰ दे॰ 'ढलाई'ढराना† क्रि॰ स॰ढराराढलनेवाला । ढरकनेवाला । गिरकर बह जानेवालाढरैया† संज्ञा पुं॰ढर्रामार्ग । रास्ता । पथढलकनापानी या और किसी द्रव पदार्थ का आधार से नीचे गिर पड़ना । ढलना । संयों क…ढलकाआँख का एक रोग जिसमें आँख से बराबर पानी बहा करता है । ढरकाढलकानापानी या और किसी द्रव पदार्थ को आधार से नोचे गिराना । लुढ़काना । संयो॰ …ढलकीदे॰ 'ढरकी'ढलनापानी या और किसी द्रव पदार्थ का नीचे की ओर सरक जाना । ढरकना । गिरकर बहन…ढलमलश्रांत । शिथिलढलवाइक† संज्ञा पुं॰ ढालवाले सिपाही । ढाल धारण करनेवाले सैनिक । ढलैतढलवानाढालने का काम करानाढलाईसाँचे में ढालकर बरतन आदि बनाने का काम । ढ़ालने का कामढलानदे॰ 'ढालवाँ'ढलैतढाल बाँधनेवाला । सिपाहीढलैया† संज्ञा पुं॰ धातु आदि को ढालनेवाला कारीगरढवका† संज्ञा पुं॰ धौखाढवरीपु धुन । ढोरी । लौ । लगन । रट । दे॰ 'ढौरी'ढसकठन ठन शब्द जो सूखी खाँसी में गले से निकलता हैढहनादीवार, मकान आदि का गिर पड़ना । ध्वस्त होना । संयो॰ कि॰—जानाढहरना† क्रि॰ अ॰ढहराना† क्रि॰ सं॰ढहरी† ^१ संज्ञा स्त्री॰ डेहरी । देहली । दहलीजढहवानाढहराने का काम करना । गिरवानाढहानादीवार मकान आदि गिराना । ध्वस्त करनाढहावनापु † क्रि सं॰ दे॰ 'ढहाना'ढाईदो ओर आधा । जो गिनती में दो से आधा अधिक होढाकपलाश का पेड़ं । छिउला । छीउलढाकन† संज्ञा पुं॰ दे॰ 'ढक्कन'ढाकनादे॰ 'ढाँकना'ढाकाराने समय में महीन सूती कपड़ों के लिये प्रसिद्ध पूर्वी बंगल का एक नगर ।…ढाकायाटनएक प्रकार का फूलदार महीन कपड़ाढाकेवालपटेल संज्ञा पुं॰ एक प्रकार की पूरबी नाव जिसके ऊपर बराबर छप्पर छाया रहत…ढाटाकपड़े की वह पट्टी जिससे डाढ़ी बाँधी जाती हैढाठादे॰ 'ढाटा'ढाण† संज्ञा स्त्री॰ ऊँट की तेज चाल । गति
📖 इस कोश में क्या-क्या है
  • 🟠 हिन्दी शब्दसागर — 137,370 प्रविष्टियाँ
  • 🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोश — 193,977 प्रविष्टियाँ
  • 🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोश — 33,683 प्रविष्टियाँ
  • 🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत) — 48,613 प्रविष्टियाँ
  • 🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत) — 38,911 प्रविष्टियाँ
  • 📗 अमरकोश — पर्याय-शब्द (इसी साइट का अमरकोश)

हर शब्द पर: सभी कोशों के अर्थ एक साथ, व्याकरण (लिंग/शब्द-भेद), व्युत्पत्ति, शास्त्रीय उद्धरण, मूल मुद्रित पृष्ठ का लिंक, अमरकोश के पर्याय, उससे बने समास/शब्द, और वे शब्द जिनके अर्थ में यह शब्द आता है। अर्थ में किसी शब्द को छूकर उसका भी अर्थ देख सकते हैं।

स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें