🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:01:28 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

🌅 आज का शब्द
भंजक
वि भंगकारी । तोड़नेवाला
🔤 वर्ण-क्रम से शब्द देखें
कहिंदी वर्णमाला का पहला व्यंजन वर्ण । इसका उच्चारण कंठ से होता है । इसे…कंजलकंकएक मांसा- हारी पक्षी जिसके पंख बाणों में लगाए जाते थे । सफेद चील । काँ…कङ्कचित्mfn. collected into a heap resembling a heron, TS. v; ŚBr.; Śulbas. &cकंकटकवच । संनाह । वर्मकंकटककवच । वर्म । संनाहकंकटकर्मांततारों से कवच (बख्तर) । बनाने का कारखानाकङ्कटिकmfn. relating to armour g. कुमुदादि, Pāṇ. iv, 2, 80कङ्कटिन्mfn. furnished with armour g. प्रेक्षादि, ibकङ्कटिलmfn. armed with mail g. कासादि, Pāṇ. iv, 2, 80कङ्कटीकm. N. of Śiva, Lकङ्कटेरीf. turmeric, Wकंकणकलाई में पहनने का आभूषण ककना । कड़ा । खडुवा । चूड़ाकङ्कणधरm. a bridegroom, Mcarकङ्कणधराf. a bride, ibकङ्कणपुरn. N. of a town, Rājatकङ्कणप्रियm. N. of a demon causing fevers, Harivकङ्कणभूषणmfn. adorned with tinkling ornaments, Lकङ्कणमणीf. a jewel in a bracelet Comm. on Uṇ. iv, 117कङ्कणवर्षmfn. ‘raining down bracelets’, a magician, Rājat. iv, 246कङ्कणवर्षिताf. the state of being the above, ibकङ्कणहारिकाf. a kind of bird Comm. on PārGṛकङ्कणाf. N. of one of the mothers in the retinue of Skanda, MBh. ix, 2634कङ्कणाभरणmfn. wearing a golden bracelet, Mṛcchकंकणास्त्रवाल्मीकि के अनुसार एक प्रकार का अस्त्रकङ्कणिन्mfn. ornamented with a bracelet, Kathāsकंकणीघुँघरूदार करधनी । क्षुद्र- घंटिकाकङ्कणीकm. N. of a Nāga, VPकंकणीकादे॰ 'कंकणी'कंकतबाल सँवारने का कंधाकंकतिकाकंघीकंकतीदे॰ 'ककतिका'कङ्कतीयm. pl. N. of a familyकङ्कतुण्डm. N. of a Rakṣas, Rकंकत्रोटएक प्रकार की मछली जिसका मुँह बगले के मुँह की तरह होता है । कौआ मछलीकङ्कत्रोटिm. id., Lकङ्कदेवm. N. of a Para-māra king, Inscrकङ्कपत्त्रn. a heron's feather (fixed on an arrow), R.; Raghकङ्कपत्त्रिन्mfn. furnished with heron's feathers, MBh.; Rकङ्कपत्रपु० कङ्कस्य पत्रं पत्रं पक्षोऽस्य । पुङ्खे तत्पक्षयुक्ते १ शरे “हयांश्…कंकपत्रीबाण । तीरकङ्कपर्वन्m. a kind of serpent, AVकंकपवाएक प्रकार का साँपकङ्कपुरीस्त्री कं सुखं तेन कायति प्रकाशते कै--क कर्म्म० । कासीपुर्य्यां तस्यां…कङ्कपृष्ठीf. a species of fish, Lकङ्कमालाf. beating time by clapping the hands, Wकंकमुखएक प्रकार की सँड़सी जिससे चिकित्सक किसी के शरीर में चुभे हुए काँटे को …कंकरपु † संज्ञा पुं॰ दे॰ 'कंकड़'कङ्करङ्कm. a hungry or half-starved crane, Prabकंकरीटएक मसाला जो गच पीटने के समय छत पर डाला जाता है । चूना या सीमेंट, कंकड़…कंकरोलएक वृक्ष का नाम । निकोचककंकलचव्य या चाब का पौधा । विशेष—यह मलक्का द्वीप में बहुत होता है । भारतवर्…कङ्कलताf. a species of plant, Lकङ्कलोड्यv.l. for अङ्ग-लोड्य, q.vकङ्कवदनn. ‘heron's mouth’, a pair of tongs, Veṇīsकङ्कवाजप्र० कङ्कस्य वाज एववाजः पक्षोऽस्य । कङ्कपत्रे वाण- भेदे कङ्कपक्षोऽप्यत…कङ्कवाजितmfn. having heron's feathers (as an arrow), MBhकङ्कशत्रुm. Desmodium Gangeticum, Lकङ्कशायm. ‘sleeping like a heron’ (?), a dog, L. (cf. कक्ष-शाय.)कङ्कह्रदm. N. of a tank, SahyKhकंकाराजा उग्रसेन की लड़की जो कंक की बहिन थी । यह वसुदेव के भाई को ब्याही थ…कंकारीएक प्रकार का वृक्षकंकालठठरी । अस्थिपंजर । शरीर की हड्डियों का ढाँचा । यौ॰—कंकालास्त्रकंकालकायहड्डियों के ढाँच से शरीरवालाकङ्कालकेतुm. N. of a Dānavaकङ्कालभैरवn. N. of wkकङ्कालभैरवतन्त्रn. idकङ्कालमालभारिन्m. ‘wearing a necklace of bones’, N. of Śivaकङ्कालमालिन्m. idकंकालमालीहड्डी की माला पहननेवाला । जो हड्डी की माला पहने होकङ्कालमुसलn. N. of a mythical weapon, Rकंकालयदेह । शरीरकंकालशरवह बाण जिसके सिर पर हड्डी लगी होकंकालशेषजो हड्डियों का ढाँचा मात्र रह गया होकंकालास्त्रएक अस्त्र का नाम जो हड्डी से बनता थाकंकालिनीदुर्गा का एक रूपकङ्कालिन्m. N. of a Yakṣa, BrahmaPकंकालीएक पिछड़ी जाति जो गाँव गाँव किंगरी बजाकर भीख माँगती फिरती हैकंकुकंगु नामक अन्न । कँगनीकंकुष्ठएक प्रकार की पहाड़ी मिट्टी । विशेष—भावप्रकाश के अनुसार यह हिमालय के शि…कंकूषभीतरी शरीर । आभ्यंतर देहकंकेर† संज्ञा पुं॰ एक प्रकार का पान जो कड़ुआ होता हैकङ्केरुm. a kind of crow, Lकंकेरूकौआकंकेलबथुआकंकेलिअशोक का पेड़कंकेल्लदे॰ 'कंकेलि'कंकेल्लिदे॰ 'ककेलि'कंकोलशीतल चीनी के वृक्ष का एक भेदकङ्कोलकn. cubeb, Lकंकोलीदे॰ 'ककोल'कङ्क्cl. 1. Ā. कङ्कते, चकङ्के, कङ्किता, &c., to go, Dhātup. iv, 20;कंखआनंदकंगपु ^१ संज्ञा पुं॰ कवच । जिरह । बख्तर ।—डिं॰कंगणलोहे का एक चक्र जिसे अकाली सिक्ख सिर में बाँधते हैंकंगनकंकण । मुहा॰—कंगन बोहना = (१) दो आदमियों का एक दूसरे के पंजे को गठना ।…कङ्गनीलm. N. of a Nāga, VPकंगलकंग । कवचकंगारूएक प्रकार का जानवर जो आस्ट्रेलिया में पाया जाता है । विशेष—इसकी मादा क…कंगालभुक्खड़ । अकाल का मारकंगालीनिर्धनता । दरिद्रता । गरीबी । मुहा॰—कंगाली में आटा गीला होना = अभाव की…कंगुकँगनी धान्य (भावप्रकाश में इसके चार प्रकार कहे गए हैं)कङ्गुकmf(आ) id., Suśrकङ्गुकास्त्री, (कं सुखं अङ्गयति प्रापयति ज्ञापयति वा । अगि गतौ ण्यन्तान् मृगय…कंगुनीदे॰ 'कंगु'कङ्गुनीपत्त्राf. Panicum Verticillatum, Lकङ्गुनीपत्रास्त्री कङ्गुन्याः पत्रमिव पत्रमस्याः । पण्या- न्धाख्ये तृणभेदे राजनि०कंगुरपु संज्ञा पुं॰ दे॰ 'कंगूरा'कंगुरापु संज्ञा पुं॰ दे॰ 'कंगूरा' ।—इस मसजिद में तीन कंगुरा ।—कबीर श॰, पृ॰ ३…कंगुरिया† संज्ञा स्त्री॰ कनगुरियाकंगुलहाथकंगुष्ठदे॰ 'कङ्कुष्ठ'कङ्गूf. = कङ्गुक, Lकंगूराबुर्ज या गुंबद । यौ॰—कंगूरेदार = जिसमें कंगूरा होकंघालकड़ी, सींग आदि की बनी हुई चीज जिसमें लंबे पतले दाँत होते हैं । इससे स…कंघीछोटा कंघा । मुहा॰—कंघी चोटी = बनाव सिंगार । कंघी चोटी करना = बाल सवारन…कंचपु संज्ञा पुं॰ दे॰ 'कंचन' । संत सो पूर है सूर माँडै रहै कंच कुच आदि नह…कंचकीपु संज्ञा स्त्री॰ दे॰ 'कंचुकी'कञ्चटm. Commelina Salicifolia and Bengalensis, Lकञ्चटादिन० चक्रदत्तोक्ते अतीसारवेगरोधके औषधभेदे [] “कञ्चटजम्बुदाडिम्शृङ्गाटकपत…
📖 इस कोश में क्या-क्या है
  • 🟠 हिन्दी शब्दसागर — 137,370 प्रविष्टियाँ
  • 🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोश — 193,977 प्रविष्टियाँ
  • 🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोश — 33,683 प्रविष्टियाँ
  • 🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत) — 48,613 प्रविष्टियाँ
  • 🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत) — 38,911 प्रविष्टियाँ
  • 📗 अमरकोश — पर्याय-शब्द (इसी साइट का अमरकोश)

हर शब्द पर: सभी कोशों के अर्थ एक साथ, व्याकरण (लिंग/शब्द-भेद), व्युत्पत्ति, शास्त्रीय उद्धरण, मूल मुद्रित पृष्ठ का लिंक, अमरकोश के पर्याय, उससे बने समास/शब्द, और वे शब्द जिनके अर्थ में यह शब्द आता है। अर्थ में किसी शब्द को छूकर उसका भी अर्थ देख सकते हैं।

स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें