🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:01:26 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

🌅 आज का शब्द
भंजक
वि भंगकारी । तोड़नेवाला
🔤 वर्ण-क्रम से शब्द देखें
वहिंदी या संस्कृत वर्णमाला का उन्नीसवाँ व्यंजन वर्ण, जो उकार का विकार औ…वंककुछ झुका हुआ । टंढ़ा । वक्रवंकटटेढ़ा । बाँकावंकटकएक पर्वत जिसे वंकाटक भी कहा गया हैवंकनालशरीर की एक नाड़ी का नाम । सुषुम्नावंकनालीसंख्या स्त्री॰ साघुओं की बोकचाल में सुषुम्ना नामक नाड़ी, जो मध्य में म…वंकरवह स्थान जहाँ से नदी मुड़ी हो । नदी का मोड़वङ्कसेनm. a kind of tree (cf. वङ्ग-स्˚)वंकाचारजामे की अगली मेंड़ीवंकाटकएक पर्वत का नामवङ्कालकाचार्यm. (Prākṛt for वक्राल्˚?) N. of an astronomer (who wrote in Prākṛt), C…वङ्कालाf. N. of a place, Rājatवंकालीराजतरंगिणी के अनुसार बंगाल की प्राचीन राजधानी का नाम जिसके कारण उस देश…वंकिणीएक क्षुप का नामवंकिमईषत् वक्र । कुछ टेढ़ा या झुका हुआ । बाँकावङ्किमदासm. (Prākṛ. for वक्रिम-द्˚?), with कवि-राज N. of an author, Catवंकिलकंटक । काँटावङ्कुmfn. going crookedly or hurriedly, hastening, rash, RVवङ्क्or वङ्क् (connected with √ वञ्च्, q.v.) cl. 1. Ā. वङ्कते, to be crooke…वंक्यटेढ़ा । लचीला । वक्रवंक्रादे॰ 'वंक्रि'वंक्रिपशुओं की पसली की हड्डीवंक्षणमूत्राशय और जंधास्थल का संधिस्थान । वह स्थान जो पेड़ू और जाँघ के बीच म…वंक्षुआक्सस नदी जो हिंदूकुश पर्वत से निकलकर मध्य एशिया में बहती हुई आरल समुद…वङ्खरmfn. = चारु (applied to a body), Pañcarवङ्खरभण्डीरथm. the descendants of Vaṅkhara and Bhaṇḍīratha g. तिक-कितवादिवङ्ख्(cf. √ वख्) cl. 1. P. वङ्खति, to go, move, Dhātup. v, 17वंगमगध या बिहार के पूर्व पड़नेवाला प्रदेश । बंगाल । विशेष—ऋग्वेद में सबसे…वङ्गकm. a species of tree, Hcar. (v.l. वङ्ग)वङ्गजn. brass, red-lead, Lवङ्गजीवनn. silver, Lवङ्गदत्तवैद्यक(?), N. of wk. by Vaṅga-senaवङ्गदासm. N. of an author, Catवङ्गदेशm. the country of Bengal, MWवंगनबैंगनवंगमलसीसा नामक धातु । विशेष—प्राचीनों की यह धारण थी कि राँगा और सीसा दोनों …वङ्गरm. N. of a prince, VPवंगलाबगाला या बंगालिका नाम की रागिनी । विशेष दे॰ 'बंगाली'वङ्गलिपिf. Bengal writing, Lalitवङ्गशुल्बज(?) n. brass, bell-metal, Lवंगशुल्यजकाँसा । काँस्यवङ्गशुल्वजन० वङ्गशुल्वाभ्यां रङ्गताम्राभ्यां जायते जन--ड । रङ्गताम्रमिश्रितजाते …वंगसेनलाल फूलवाला अगस्तवङ्गसेनकm. Agati Grandiflora, Lवंगा† वि॰वंगाः(pl.) N. of Bengal proper and its inhabitants; वंगानुत्खाय तरसा नेता न…वंगारिहरतालवंगालएक राग ।दे॰'बंगाल'—२वङ्गालिकाf. N. of the wife of the Rāga Bhairavaवंगालीभैरव राग की एक रागिनी । विशेष—यह ओड्व जाति की है और इसमें ऋषभ तथा धैवत…वंगाष्टकएक रसौषध जिसमें राँगा आदि आठ धातुएँ एक साथ मिलाकर फूँकी जाती हैं । यह …वङ्गिरिm. N. of a king, BhPवङ्गीयmfn. relating or belonging to Vaṅga, Bengal, g. गहादिवङ्गुलाf. = वङ्गला, Wवङ्गृदm. N. of a demon, RVवंगेरिकाचँगेरी । डलिया । टोकरीवंगेरीचँगेरी । डलियावंगेश्वरएक प्रसिद्ध रस । विशेष—पारे का भस्म ८ तोला, वंग का भस्म ८ तोला, ताँबे …वङ्गेश्वररसm. a partic. medical preparation, Lवङ्ग्cl. 1. P. वङ्गति, to go, Dhātup. v, 39; to go lamely, limp, Vopवंघएक वृक्ष का नामवङ्घ्cl. 1. Ā. वङ्घते, to go; to set out; to begin; to move swiftly; to bla…वंचकधुर्त्त । धोखेबाज । ठगवंचतिअग्निवंचथधर्तता । छलनावंचदादे॰ 'वचंडी'वंचनधोखा देना । धूर्तता । ठगीवञ्चनचञ्चुताf. skill in fraud or deception, Pañcatवञ्चनताf. trickery, deception, roguishness (in अ-व्˚), Cāṇवञ्चनप्रवणmfn. inclined to fraud or deception, Kathāsवञ्चनयोगm. practice of fraud or deception, MBhवञ्चनवत्mfn. deceitful, crafty, fraudulent, Nirवंचनाधोखा । जाल । फरेब । छल । वंचन । यौ॰—बंचनापंडित=कुशल धोखेबाज । वंचनापटु…वञ्चनापण्डितmfn. clever at cheatingवञ्चनापण्डितत्वn. cleverness at cheating, roguishness, Mṛcchवञ्चनामतिm. N. of a man, Campakवंचनीयत्याज्य । परित्याग करने लायक । छोड़ने के काबिलवञ्चयितव्यmfn. to be deceived, MBh.; Hit. (n. impers.)वंचयितावंचना करनेवाला । दे॰ 'वंचक'वञ्चयितृmfn. one who deceives, a deceiver, cheater, Harivवंचितधोखे में आया हुआ । जो ठगा गया होवञ्चितकSee पक्ष-वञ्चितकवंचिताप्रहेलेक । गूढ़ प्रश्न । पहेलीवञ्चिन्See आगत-वञ्चिन्वंचुकधूर्त । ठग । चालाक । बेईमानवंचुलकएक प्रकार का वृक्ष ।दे॰ 'वंजुल'वञ्चूकor वञ्चूक, mfn. deceptive, fraudulent, dishonest, Lवञ्च्(cf. √ 2. वक्) cl. 1. P. (Dhātup. vii, 7) व॑ञ्चति (Gr. also pf. ववञ्च;…वञ्च्यmfn. to be cheated or deceived &cवंछिकचाहने या वांछा करनेवाला । अभिलाषी । इच्छुकवंछितदे॰ 'वांछित'वञ्जराf. N. of a river, Prāyaścवंजुलबेतवञ्जुलकm. a kind of plant, BhP. (also -द्रुम, Hariv.)वञ्जुलद्रुमm. the Aśoka tree, Lवञ्जुलप्रियm. the ratan, Calanius Rotang, Lवंजुलाअधिक दूध देनेवाली गौ । दुधारी गाय । दुधारू गायवंजुलावतीएक नदी का नाम जो दक्षिण के एक पर्वत से निकलती हैवञ्जुलिकाf. Oldenlandia Herbacea, Lवंटबाँड़ा । लँडूरावंटकभाग । बाँटवण्टनn. apportioning, distributing, partition, dividing into shares, Lवंटनीयबाँटने लायक । वंटन के योग्यवण्टालor वण्ठाल or वण्डाल, m. a spade, shovel, hoe a boat; a kind of contest…वण्टितmfn. divided into shares, partitioned, MWवण्ट्(also written बण्ट्) cl. 1. 10. P. वण्टति or वण्टयति (accord. to some …वंठजिसका कोई अंग खंडित हो । हीनांग । जैसे —लूला, लँडूरा, खंजा आदिवंठरताड़ के वृक्ष का कोंपलवंठालदे॰ 'वंटाल'वण्ठ्cl. 1. Ā. वण्ठते (pf. ववण्ठे &c.), to go or move alone, go unaccompani…वंडवह जिसकी लिगेंद्रिय के अग्र भाग पर वह चमड़ा न हो, जो सुपारी को ढाँके र…वंडरमक्खीचूस । सूम । कंजूसवंडारंडा । पुंश्चली स्त्रीवण्डालor वण्ठाल or वण्डाल, m. a spade, shovel, hoe a boat; a kind of contest…वण्ड्(connected with √ वण्ट्) cl. 1. Ā. वण्डते, to partition, share, divide…वन्तव(?) m. N. of a man, Pravarवन्तिf., Pāṇ. vi, 4, 39, Schवन्तृm. an enjoyer, owner, possessor (with gen.), RV. (cf. व॑नित्रि)वंदस्तुति या प्रशस्ति करनेवालावंदकस्तुतिकर्ता । चारण । वंदी
📖 इस कोश में क्या-क्या है
  • 🟠 हिन्दी शब्दसागर — 137,370 प्रविष्टियाँ
  • 🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोश — 193,977 प्रविष्टियाँ
  • 🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोश — 33,683 प्रविष्टियाँ
  • 🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत) — 48,613 प्रविष्टियाँ
  • 🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत) — 38,911 प्रविष्टियाँ
  • 📗 अमरकोश — पर्याय-शब्द (इसी साइट का अमरकोश)

हर शब्द पर: सभी कोशों के अर्थ एक साथ, व्याकरण (लिंग/शब्द-भेद), व्युत्पत्ति, शास्त्रीय उद्धरण, मूल मुद्रित पृष्ठ का लिंक, अमरकोश के पर्याय, उससे बने समास/शब्द, और वे शब्द जिनके अर्थ में यह शब्द आता है। अर्थ में किसी शब्द को छूकर उसका भी अर्थ देख सकते हैं।

स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें