🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:59:22 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वंचक
vaṃcaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
धूर्त (3.1.47) धूर्त
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वंचक १ वि॰ [सं॰ वञ्चक]
१. धुर्त्त । धोखेबाज । ठग ।
२. खल ।
वंचक २ संज्ञा पुं॰
१. गीदड़ ।
२. सोंधियार ।
३. चोर । ठग ।
४. गृहवभ्रु । गंधमूषक (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वञ्चक mf(आ)n. (fr. Caus.) deceiving, a deceiver, fraudulent, crafty, Mn.; MBh. &c.
वञ्चक m. a jackal, Vās.; Hit.
a tame or house-ichneumon, L.
a low or vile man, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (914,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वंचक a. [वंच्-णिच्-ण्वुल्] 1 Fraudulent, deceitful, crafty. --2 Cheating, deceiving. --कः 1 A rogue, cheat, swindler. --2 A jackal. --3 Musk-rat. --4 A tame ichneumon.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0939-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वञ्चक पुंस्त्री० वन्च--णिच्--ण्वुल् । १ शृगाले अमरः स्त्रियां ङीष् २ गृहबभ्रौ च । ३ खले ४ प्रतारके च त्रि० मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4843,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वञ्चकः, पुं, (वञ्चयते प्रतारयतीति । वञ्च + णिच् + ण्वुल् ।) शृगालः । इत्यमरः ॥ गृह- वभ्रुः । इति मेदिनी । के, १५४ ॥
वञ्चकः, त्रि, (वञ्चयते इति । वञ्च + णिच् + ण्वुल् ।) खलः । धूर्त्तः । इति मेदिनी । के, १५४ ॥ (यथा, कलाविलासे । १ । ३९ । “शृणु पुत्त्र वञ्चकानां सकलकलाहृदयसार- मतिकुटिलम् । ज्ञाते भवन्ति यस्मिन् क्षणरुचिचपलाः श्रियो- ऽप्यचलाः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-251-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "वंचक" आता है (25)
स्थग धूर्त । ठग । धोखेबाज । वंचकसंचत् वंचक । ठग । प्रतारकदांभिक दंभयुक्त । वंचक । पाखंडी । आडंबर रचनेवाला । धोखेबाजप्रतारक वंचक । ठगविवंचिषु वंचक । धूर्तअभिसंध ठग । धोखा देनेवाला । वंचकविप्रलंभक धूर्त या धोखेबाज आदमी । वंचकशय्याद छली । धूर्त । मक्कार । वंचकहिरफती धुर्त । वंचक । चालबाजअंतघाती धोखा देनेवाला । वंचक । दगाबाजविसंवादी वंचक । धूर्तअहि साँपव्याड साँपहरक अपहरण करनेवाला । चोर । तस्करअपघातक विनाश करनेवाला । घातककारुचौर वह जो चोरी करता होवातपुत्र हनुमानठग धोखा देकर लोगों का धन हरण करनेवाला व्यक्ति । वह लुटेरा जो छल और धूर्तत…कृहक माया । धोखा । जाल । फरेबचिकना जो छूने में खुरदार न हो । जो ऊबड़ खाबड़ न हो । जिसपर उँगली फेरने से कह…तस्मा चमडे़ की कम चौड़ी और लंबी पट्टीअपघाती घातक । विनाशकजुआचोर वह जुआरी जो अपन ा दाँव जीतकर खिसक जायमुरशिद गुरु । पथप्रदर्शकव्यपदेष्टा निर्देशक । निर्देश करनेवाला
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें