🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:01:29 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

🌅 आज का शब्द
भंजक
वि भंगकारी । तोड़नेवाला
🔤 वर्ण-क्रम से शब्द देखें
णहिंदी या संस्कृत वर्णमाला का पंद्रहवाँ व्यंजव । इसका उच्चारण- स्थान मू…णकारm. the letter or sound ण्, vii, 1; xiii, 6णक्षव्रजे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां-परं-सकं- सेट् ।) नक्षति । व्रजो गति…णखगतौ भ्वा० पर० सक० सेट् । णोपदेशत्वात् सति निमित्ते णत्वम् । नखति प्रणख…णगणदो मात्राओं का एक मात्रिक गण । इसके दो रूप हो सकते हैं— जैसे, 'श्री (ऽ…णटनृत्ये साभिनये नटकार्य्ये हिंसायामयं न णोपदेशी भ्वा० षर० अक० सेट् । नट…णदअव्यक्तशब्दे भ्वा० पर० अक० सेट् । नदति प्रणदति अनादीत् अनदीत् । ननाद न…णभहिंसे भ्वा० आत्म० सक० सेट् । नभते प्रणभते ल्तृदित् अनभत् अनभिष्ट । नेभ…णमशब्दे अक० नतौ सक० भ्वा० पर० अनिट् । नमति प्रणमति अनं सीत् । ननाम नेमतु…णयब्रह्मलोक का एक समुद्र । त त संस्कृत या हिंदी वर्णमाला का १६वाँ और तवर…णर्द्दशब्दे भ्वा० पर० अक० सेट् । नर्द्दति अनर्द्दीत । ननर्द्द प्रणर्द्दति । …णलबन्धे भ्वा० पर० सक० सेट् । नलति प्रणलति । अनालीत् । ज्वला० नलः नालःणशअदर्शने ध्वंसे च दिवा० पर० अक० सेट् । नश्यति प्रणश्यति अनेशत् पा० अन्य…णसकौटिल्ये भ्वा० आत्म० अक० सेट् । नसते प्रण- मते । अनसिष्ट । नेसेणहबन्धने दिवा० उभ० सक० अनिट् । नह्यति--ते प्रणह्य- ति--ते । अनात्सीत् अन…णाथऋ ङ आशिषि । दवैश्येऽर्थे । इति कवि- कल्पद्रुमः ॥ (भ्वां-आत्मं-सकं-अकं …णाधऋ ङ नाथे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां- आत्मं-सकं-सेट् ।) णोपदेशविधावस्…णासध्वनौ भ्वा० आत्म० अक० सेट् । नासते प्रणासते अनासिष्ट ननासे । ऋदित् अनन…णिक्षचुम्बने भ्वा० पर० सक० सेट् । निक्षति प्रणिक्षति । कृत्सु वा णत्वमिति प…णिजशोधने अदा० आत्म० सक० सेट् इदित् । निङ्क्ते प्रणिज्क्ते अनिञ्जिष्ट निनि…णिदसन्निधाने अक० निन्दने सक० भ्वा० उभ० सेट् । नेदति--ते प्रणेदति--तै । अन…णिलदुर्बोधे तुदा० पर० सक० सेट् । निलति प्रणिलति । अनेलीत् निनेलणिवसेके भ्वा० पर० सक० सेट् । इदित् । निन्वति । अनिन्वीत् । निनिन्चणिशसमाधौ भ्वा० पर० सक० सेट् । नेशति प्रणेशति अनेशित् निनेशणिषसेके भ्वा० पर० सक० सेट् । नेषति प्रणेषति अणेषीत् । निनेषणिसचुम्बने अदा० आत्म० सक० सेट् इदित् । निंस्ते प्रणिंस्ते अनिंसिष्ट निनिं…णीप्रापणे भ्वा० उभ० द्विक० अनिट् । नयति प्रणयति अनैषीत्” । प्रधाने कर्म्…णीलनीलताकरणे भ्वा० पर० सक० सेट् । नीलति प्रणी- लति अनीलीत् । निनीलणीवस्थौल्ये भ्वा० पर० सक० सेट् । नीवति प्रणीवति अनीवीत् निनीवणुस्तुतौ अदा० पर० सक० वेट् । नौति प्रणौति अनावीत्- अनौषीत् नुनाव नुनुविथ…णुदप्रेरणे तुदा० उभ० सक० अनिट् । नुदति--ते प्रणुदति अनौस्मीत् अनुत्त । नु…णूस्तुतौ तु० कु० सक० प० सेट् । नुवति प्रणुवति अनुवीत् नुनाव “समिन्द्रगर्…णेदसन्निधाने उभ सक० सेट् । नेदति--ते प्रनेदति--ते । अनेदीत् अनेदिष्ट निने…णेषगतौ भ्वा० आत्म० सेट् । नेषते प्रणेषते । अनेषिष्ट ऋदित् अनिनेषत्--त । ए…ण्यm. (etymological) N. of an ocean in the Brahma-loka, ChUp. viii, 5, 3
📖 इस कोश में क्या-क्या है
  • 🟠 हिन्दी शब्दसागर — 137,370 प्रविष्टियाँ
  • 🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोश — 193,977 प्रविष्टियाँ
  • 🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोश — 33,683 प्रविष्टियाँ
  • 🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत) — 48,613 प्रविष्टियाँ
  • 🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत) — 38,911 प्रविष्टियाँ
  • 📗 अमरकोश — पर्याय-शब्द (इसी साइट का अमरकोश)

हर शब्द पर: सभी कोशों के अर्थ एक साथ, व्याकरण (लिंग/शब्द-भेद), व्युत्पत्ति, शास्त्रीय उद्धरण, मूल मुद्रित पृष्ठ का लिंक, अमरकोश के पर्याय, उससे बने समास/शब्द, और वे शब्द जिनके अर्थ में यह शब्द आता है। अर्थ में किसी शब्द को छूकर उसका भी अर्थ देख सकते हैं।

स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें