🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:11:36 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

णद
ṇada
🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📜 शब्द-रूप📗 अमरकोश
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
णद अव्यक्तशब्दे भ्वा० पर० अक० सेट् । नदति प्रणदति अनादीत् अनदीत् । ननाद नेदतुः नेदतुः । नादः नदन् नदितुम् । सति निमित्ते एतत्पूर्ववर्त्तिनः न्युपसर्गस्य णत्वम् । प्रणिनदति परिणिनदति । “वासवश्चानदद्घोरम् रुधिरञ्चाभ्यवर्षत” हरिवं० १८३ अ० । “नदति मही गम्भीरम्” वृ० स० ५४ अ० । “शब्दं घोरं नदन्ति” भा० व० २६७ अ० “शिवाश्चैवाशिवान्नादान्नदन्ते” हरिवं० १९३ अ० । आर्षस्तङ् । णिचि नादयति “नदय- [] न्नेति पृथिवीमुत द्याम्” ऋ०९ । ९७ । १३ । “आ सानु- शुष्मैर्नदयन् पृथिव्याः” ऋ० ७ । ७ । २ । छान्दसो ह्रस्वः । लोके तु न ह्रस्वः । “नादयन्रथघोषेण सर्वाः सविदिशो दिशः” भा० व० २५३३ श्लो० । अन्तर्भूतण्यर्थे तु अस्य सकर्मकता “नृत्याबसाने नटरजराजो ननाद ढक्कां नव पञ्च वारान्” शब्दे न्दुशेखरधृतवाक्यम् । अनु + नादेनानुकरणे सक० । “तथा च तेषां रुदतां महा- त्मनां दिशं च खञ्चानुननाद निस्वनः” रामा० २ । १११ अ० । अभि + आभिमुख्येन शब्दकरणे । “पुत्रेति तन्मयतया तर- वोऽभिनेदुः” भाग० १ । २ । २ । उद् + उच्चैःशब्दकरणे । “कालमेघैवोन्नदन्” भा० द्रो० ६८१४ प्रति + प्रतिशब्देन अनुकरणे सक० । “वयं प्रति नदन्तस्तान्” भा० भी० ४५१८ ।
णद भाषे चु० उभ० सक़् सेट् । नादयति ते प्रणादयति अनीनदत्--त । ननाद नेदतुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3194-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
णद, म्लिष्टोक्तौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां-परं- अकं-सेट् ।) म्लिष्टोक्तिरव्यक्तशब्दः । नदति घण्टा । इति दुर्गादासः ॥
णद, क भाषि । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (चुरां- परं-सकं-सेट् ।) क, नादयति । इति दुर्गा- दासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-576-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें