🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:34:51 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अशेष
aśeṣa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अशेष वि॰ [सं॰]
१. शेषरहित । पुरा । समुचा । सब । तमाम । उ॰—विषमय यह गोदावरी अमृतन को फल देति । केशव जीवनहार को, दु:ख अशेष हरि लेति ।—रामचं॰, पृ॰ ६९ । क्रि॰ प्र॰—करना ।होना ।
२. समाप्त । खतम ।
३. अनंत । अपार । बहुत । अधिक । अगणित । अनेक । उ॰—सानंद आशिष अशेष ऋषीश दीन्हो ।—रामचं॰, पृ॰ ६६ । (ख) मिस रोम राजि रेखा सुवेष । विधि गनत मनो गुनगुन अशेष ।—गुमान (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-शेष mf(आ)n. without remainder, entire, perfect, all
अ-शेष m. non-remainder, KātyŚr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (113,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अशेष a. [न. ब.] Without remainder, whole, all, entire, [] complete, perfect; अशेषशेमुषीमोषं माषमश्नामि केवलं Udb.; क्रतोरशेषेण फलेन युज्यतां R. 3. 65, 48. --षः Non-remainder. --षं, अशेषेण, अशेषतः ind. Wholly, entirely, completely; तथाविधस्तावदशेषमस्तु सः Ku. 5. 82; येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि Bg. 4. 35, 10. 16; एतद्वोयं भृगुः शास्त्रं श्रावयिष्यत्यशेषतः Ms. 1. 59, 2. 66, 9. 105. --Comp. --साम्राज्यः N. of Śiva.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0201-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अशेष पु० अभावे न० त० । १ शेषाभावे । न० त० । २ शेषशून्ये सकले त्रि० “अशेषशेमुषीमोषं माषमश्नामि केवलम्” उद्भटः “क्रतोरशेषेण फलेन युज्यताम्” रघुः “येन भूतान्य शेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्ययो मयि” गीता “तथाविधस्ताव दशेषमस्तु सः” कुमा० । “अशेषतीर्थोपहृताः कमण्डलोः” माघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0485,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अशेषं, त्रि, (नास्ति शेषो यस्येति ।) शेषरहितं । निःशेषं ॥ सर्व्वं । इत्यमरः ॥ (“स्थानं प्राप्स्याम्यशेषाणां जगतामपि पूजितम्” ॥ “अहिंसादिष्वशेषेषु गुणेषु गुणिनां वरः” ॥ इति च विष्णुपुराणम् ॥ अशेषेण । यथा, -- “अलं विवादेन यथा श्रुतस्त्वया तथाविधस्तावदशेषमस्तु सः” । इति कुमारे । “वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः” ॥ इति गीतायाम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-137-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें