🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:20:58 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

समस्त
samasta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
समस्त वि॰ [सं॰]
१. सब । कुल । समग्र । जैसे,—(क) उन्हें समस्त रामायण कंठ है । (ख) इस समय समस्त देश में एक नए प्रकार की जाग्रति हो रही है ।
२. एक में मिलाया हुआ । संयुक्त ।
३. जो समास द्वारा मिलाया गया हो । समासयुक्त ।
४. जो थोड़ें में किया गया हो । जो संक्षेप में हो । संक्षिप्त ।
५. जो समग्र में व्याप्त हो (को॰) ।
६. संमिश्रित (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्-अस्त mfn. thrown or put together, combined, united, whole, all, ŚBr. &c. &c.
(in gram.) compounded, compound
(in phil.) inherent in or pervading the whole of anything
abridged, contracted, W.
सम्-अस्त m. a whole, the aggregate of all the parts, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1158,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समस्त p. p. 1 Thrown together, combined; Pt. 1. 383. --2 Compounded. --3 Pervading the whole of anything. --4 Abridged, contracted, condensed. --5 All, whole, entire.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1095-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समस्त त्रि० सम् + अस--क्त । १ संक्षिप्ते २ सकले अमरः । ३ व्याकरणोक्ते कृतसमासे शब्दभेदे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5231,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समस्तं, त्रि, (सम् + अस् + क्तः ।) सम्पूर्णम् । तत्पर्य्यायः । समम् २ सर्व्वम् ३ विश्वम् ४ अशेषम् ६ कृत्स्नम् ६ निखिलम् ७ अखिलम् ८ निःशेषम् ९ समग्रम् १० सकलम् ११ पूर्णम् १२ अखण्डम् १३ अनूनकम् १४ । इत्यमरः ॥ अनन्तम् १५ । इति शब्दरत्नावली ॥ अन्यू- नम् १६ अनूनम् १७ । इति जटाधरः ॥ (यथा, तिष्णुपुराणे । १ । ४ । ३३ । “सूक्तान्यशेषाणि शटाकलापो घ्राणं समस्तानि हवींषि देव ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-270-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "समस्त" आता है (21)
सकल सब । सर्व । समस्त । कुलसिम प्रत्येक । संपूर्ण । समग्र । समस्तसर्व सारा । सब । समस्त । तमाम । कुल । यौ॰—सर्पकांचन = पूरा सोने का बना हुआ …समग्र समस्त । कुल । पूरा । सब । जैसे,—उसे समग्र लघुकौमुदी कंठ हैसाग्र समस्त । कुल । सबविश्वक संपूर्ण । समस्त । पूरासांगोपांग अंगों और उपांगों सहित । संपूर्ण । समस्त । पूर्ण । जैसे—(क) विवाह के कृ…सब जितने हों, वे कुल । समस्त । जैसे,—(क) इतना सुनते ही सब लोग वहाँ से चले…बनि पु ^१ वि॰ पूर्ण । समस्त । सबसमदाय समस्त । सब । कुलजुमिला पु † वि॰ सब । समस्त । संपूर्णसम समान । तुल्य । बराबरकेवल एकमात्र । अकेलासमंत सीमा । प्रांत । किनारा । सिराशाश्वत जो सदा स्थायी रहे । कभी नष्ट न होनेवाला । नित्यसंपूर्ण खूब भरा हुआ । पूरी तौर से भरा हुआसम्यक् समुदाय । समूहआखा झीने कपड़े से मढ़ा हुआ एक मेड़रेदार बरतन जिसमें मोटे आटे को रखकर चालने…झार पु † ^१ वि॰पूरा जो खाली न हो । भरा । परिपूर्णकुल्ल † संज्ञा पुं॰ कंठ । गला । ग्रीवा
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें