🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:28:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सुमनस् (पुंलिङ्ग)

अच्छे मन वाला, अच्छे स्वभाव का, उदार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुमनाःसुमनसौसुमनसः
द्वितीयासुमनसम्सुमनसौसुमनसः
तृतीयासुमनसासुमनोभ्याम्सुमनोभिः
चतुर्थीसुमनसेसुमनोभ्याम्सुमनोभ्यः
पञ्चमीसुमनसःसुमनोभ्याम्सुमनोभ्यः
षष्ठीसुमनसःसुमनसोःसुमनसाम्
सप्तमीसुमनसिसुमनसोःसुमनस्सु / सुमनःसु
सम्बोधनहे सुमनःहे सुमनसौहे सुमनसः

अर्थ: अच्छे मन वाला, अच्छे स्वभाव का, उदार
संस्कृत: पर्याय: अमर, निर्जर, देव, त्रिदश, विबुध

📚 अमरकोश में:
• फूल के नाम (२.४.१७) — पर्याय: पुष्प, प्रसून, कुसुम, सुम
• देवताओं के नाम (१.१.७) — पर्याय: अमर, निर्जर, देव, त्रिदश, विबुध, सुर, सुपर्वन्, त्रिदिवेश, दिवौकस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सुमनस् (स्त्रीलिङ्ग)

अच्छे मन वाला, अच्छे स्वभाव का, उदार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुमनाःसुमनसौसुमनसः
द्वितीयासुमनसम्सुमनसौसुमनसः
तृतीयासुमनसासुमनोभ्याम्सुमनोभिः
चतुर्थीसुमनसेसुमनोभ्याम्सुमनोभ्यः
पञ्चमीसुमनसःसुमनोभ्याम्सुमनोभ्यः
षष्ठीसुमनसःसुमनसोःसुमनसाम्
सप्तमीसुमनसिसुमनसोःसुमनस्सु / सुमनःसु
सम्बोधनहे सुमनःहे सुमनसौहे सुमनसः

अर्थ: अच्छे मन वाला, अच्छे स्वभाव का, उदार
संस्कृत: पर्याय: अमर, निर्जर, देव, त्रिदश, विबुध

📚 अमरकोश में:
• फूल के नाम (२.४.१७) — पर्याय: पुष्प, प्रसून, कुसुम, सुम
• देवताओं के नाम (१.१.७) — पर्याय: अमर, निर्जर, देव, त्रिदश, विबुध, सुर, सुपर्वन्, त्रिदिवेश, दिवौकस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सुमनस् (नपुंसकलिङ्ग)

अच्छे मन वाला, अच्छे स्वभाव का, उदार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुमनःसुमनसीसुमनांसि
द्वितीयासुमनःसुमनसीसुमनांसि
तृतीयासुमनसासुमनोभ्याम्सुमनोभिः
चतुर्थीसुमनसेसुमनोभ्याम्सुमनोभ्यः
पञ्चमीसुमनसःसुमनोभ्याम्सुमनोभ्यः
षष्ठीसुमनसःसुमनसोःसुमनसाम्
सप्तमीसुमनसिसुमनसोःसुमनस्सु / सुमनःसु
सम्बोधनहे सुमनःहे सुमनसीहे सुमनांसि

अर्थ: अच्छे मन वाला, अच्छे स्वभाव का, उदार
संस्कृत: पर्याय: अमर, निर्जर, देव, त्रिदश, विबुध

📚 अमरकोश में:
• फूल के नाम (२.४.१७) — पर्याय: पुष्प, प्रसून, कुसुम, सुम
• देवताओं के नाम (१.१.७) — पर्याय: अमर, निर्जर, देव, त्रिदश, विबुध, सुर, सुपर्वन्, त्रिदिवेश, दिवौकस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें