🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:21:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्थाल (नपुंसकलिङ्ग)

थाल, थाली, तस्तरी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थालम्स्थालेस्थालानि
द्वितीयास्थालम्स्थालेस्थालानि
तृतीयास्थालेनस्थालाभ्याम्स्थालैः
चतुर्थीस्थालायस्थालाभ्याम्स्थालेभ्यः
पञ्चमीस्थालात् / स्थालाद्स्थालाभ्याम्स्थालेभ्यः
षष्ठीस्थालस्यस्थालयोःस्थालानाम्
सप्तमीस्थालेस्थालयोःस्थालेषु
सम्बोधनहे स्थालहे स्थालेहे स्थालानि

अर्थ: थाल, थाली, तस्तरी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्थाल (पुंलिङ्ग)

स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला) + आल (अंडों का ढेर, मछली आदि के अंडे)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थालःस्थालौस्थालाः
द्वितीयास्थालम्स्थालौस्थालान्
तृतीयास्थालेनस्थालाभ्याम्स्थालैः
चतुर्थीस्थालायस्थालाभ्याम्स्थालेभ्यः
पञ्चमीस्थालात् / स्थालाद्स्थालाभ्याम्स्थालेभ्यः
षष्ठीस्थालस्यस्थालयोःस्थालानाम्
सप्तमीस्थालेस्थालयोःस्थालेषु
सम्बोधनहे स्थालहे स्थालौहे स्थालाः

अर्थ: स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला) + आल (अंडों का ढेर, मछली आदि के अंडे)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें