🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:25:36 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्थिरा (स्त्रीलिङ्ग)

दृढ़, स्थिरमति, जमा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थिरास्थिरेस्थिराः
द्वितीयास्थिराम्स्थिरेस्थिराः
तृतीयास्थिरयास्थिराभ्याम्स्थिराभिः
चतुर्थीस्थिरायैस्थिराभ्याम्स्थिराभ्यः
पञ्चमीस्थिरायाःस्थिराभ्याम्स्थिराभ्यः
षष्ठीस्थिरायाःस्थिरयोःस्थिराणाम्
सप्तमीस्थिरायाम्स्थिरयोःस्थिरासु
सम्बोधनहे स्थिरेहे स्थिरेहे स्थिराः

अर्थ: दृढ़, स्थिरमति, जमा हुआ
संस्कृत: पर्याय: भू, भूमि, अचला, अनन्ता, रसा

📚 अमरकोश में:
• पृथ्वी के नाम (२.१.२) — पर्याय: भू, भूमि, अचला, अनन्ता, रसा, विश्वम्भरा, धरा, धरित्री, धरणि, क्षोणि
• सरिवन (शालपर्णी) के नाम (२.४.११५) — पर्याय: विदारिगन्धा, अंशुमती, सालपर्णी, ध्रुवा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें