🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:17:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्मय (पुंलिङ्ग)

आश्चर्य, अचंभा, ताज्जुब

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्मयःस्मयौस्मयाः
द्वितीयास्मयम्स्मयौस्मयान्
तृतीयास्मयेनस्मयाभ्याम्स्मयैः
चतुर्थीस्मयायस्मयाभ्याम्स्मयेभ्यः
पञ्चमीस्मयात् / स्मयाद्स्मयाभ्याम्स्मयेभ्यः
षष्ठीस्मयस्यस्मययोःस्मयानाम्
सप्तमीस्मयेस्मययोःस्मयेषु
सम्बोधनहे स्मयहे स्मयौहे स्मयाः

अर्थ: आश्चर्य, अचंभा, ताज्जुब
संस्कृत: पर्याय: दर्प, अवलेप, अवष्टम्भ, चित्तोद्रेक, मद

📚 अमरकोश में:
• घमण्ड (१.७.२३) — पर्याय: दर्प, अवलेप, अवष्टम्भ, चित्तोद्रेक, मद

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्मय (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्मयम्स्मयेस्मयानि
द्वितीयास्मयम्स्मयेस्मयानि
तृतीयास्मयेनस्मयाभ्याम्स्मयैः
चतुर्थीस्मयायस्मयाभ्याम्स्मयेभ्यः
पञ्चमीस्मयात् / स्मयाद्स्मयाभ्याम्स्मयेभ्यः
षष्ठीस्मयस्यस्मययोःस्मयानाम्
सप्तमीस्मयेस्मययोःस्मयेषु
सम्बोधनहे स्मयहे स्मयेहे स्मयानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: दर्प, अवलेप, अवष्टम्भ, चित्तोद्रेक, मद

📚 अमरकोश में:
• घमण्ड (१.७.२३) — पर्याय: दर्प, अवलेप, अवष्टम्भ, चित्तोद्रेक, मद

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें