🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:17:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

स्वामिन् (पुंलिङ्ग)

स्व - अस्त्यर्थे- मिनि, दीर्घः

🔎 आपका लिखा रूप स्वामी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वामीस्वामिनौस्वामिनः
द्वितीयास्वामिनम्स्वामिनौस्वामिनः
तृतीयास्वामिनास्वामिभ्याम्स्वामिभिः
चतुर्थीस्वामिनेस्वामिभ्याम्स्वामिभ्यः
पञ्चमीस्वामिनःस्वामिभ्याम्स्वामिभ्यः
षष्ठीस्वामिनःस्वामिनोःस्वामिनाम्
सप्तमीस्वामिनिस्वामिनोःस्वामिषु
सम्बोधनहे स्वामिन्हे स्वामिनौहे स्वामिनः

अर्थ: स्व - अस्त्यर्थे- मिनि, दीर्घः
संस्कृत: राजा, अधिपतिः · पर्याय: राज्, पार्थिव, क्ष्माभृत्, नृप, भूप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

स्वामिन् (स्त्रीलिङ्ग)

स्व - अस्त्यर्थे- मिनि, दीर्घः

🔎 आपका लिखा रूप स्वामी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्वामीस्वामिनौस्वामिनः
द्वितीयास्वामिनम्स्वामिनौस्वामिनः
तृतीयास्वामिनास्वामिभ्याम्स्वामिभिः
चतुर्थीस्वामिनेस्वामिभ्याम्स्वामिभ्यः
पञ्चमीस्वामिनःस्वामिभ्याम्स्वामिभ्यः
षष्ठीस्वामिनःस्वामिनोःस्वामिनाम्
सप्तमीस्वामिनिस्वामिनोःस्वामिषु
सम्बोधनहे स्वामिन्हे स्वामिनौहे स्वामिनः

अर्थ: स्व - अस्त्यर्थे- मिनि, दीर्घः
संस्कृत: पर्याय: राज्, पार्थिव, क्ष्माभृत्, नृप, भूप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें