🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:22:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

हत्या (स्त्रीलिङ्ग)

वध करना, मार डालना, संहार,कतल, जघन्य वध जैसे भ्रूणहत्या, गोहत्या, आदि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहत्याहत्येहत्याः
द्वितीयाहत्याम्हत्येहत्याः
तृतीयाहत्ययाहत्याभ्याम्हत्याभिः
चतुर्थीहत्यायैहत्याभ्याम्हत्याभ्यः
पञ्चमीहत्यायाःहत्याभ्याम्हत्याभ्यः
षष्ठीहत्यायाःहत्ययोःहत्यानाम्
सप्तमीहत्यायाम्हत्ययोःहत्यासु
सम्बोधनहे हत्येहे हत्येहे हत्याः

अर्थ: वध करना, मार डालना, संहार,कतल, जघन्य वध जैसे भ्रूणहत्या, गोहत्या, आदि

📚 अमरकोश में:
• तीक्ष्ण (नपुं॰) (३.३.६०) — पर्याय: विष, युद्ध, लोहा, तेज़, तीखा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

हत्या (नपुंसकलिङ्ग)

वध करना, मार डालना, संहार,कतल, जघन्य वध जैसे भ्रूणहत्या, गोहत्या, आदि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाहत्यम्हत्येहत्यानि
द्वितीयाहत्यम्हत्येहत्यानि
तृतीयाहत्येनहत्याभ्याम्हत्यैः
चतुर्थीहत्यायहत्याभ्याम्हत्येभ्यः
पञ्चमीहत्यात् / हत्याद्हत्याभ्याम्हत्येभ्यः
षष्ठीहत्यस्यहत्ययोःहत्यानाम्
सप्तमीहत्येहत्ययोःहत्येषु
सम्बोधनहे हत्यहे हत्येहे हत्यानि

अर्थ: वध करना, मार डालना, संहार,कतल, जघन्य वध जैसे भ्रूणहत्या, गोहत्या, आदि
English: (ifc.) and हत्या, f. killing, slaying, slaughter, Mn.; MBh. &c.

📚 अमरकोश में:
• तीक्ष्ण (नपुं॰) (३.३.६०) — पर्याय: विष, युद्ध, लोहा, तेज़, तीखा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें