🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:28:57 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अंहम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अंहम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अंहम्

अर्थ: बोलना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)

संस्कृत: भाषायाम्

अंग्रेज़ी: to speak, to talk

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्यय — अंह् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
  2. अंह (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अंह् + घञ्
  3. अंह (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अंह् + अच्
  4. अंह (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अंह् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — अंह् (चुरादिगण) · अर्थ: बोलना (भाषायाम्)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअंहति / अंहयतिअंहतः / अंहयतःअंहन्ति / अंहयन्ति
मध्यमअंहयसि / अंहसिअंहथः / अंहयथःअंहथ / अंहयथ
उत्तमअंहयामि / अंहामिअंहयावः / अंहावःअंहयामः / अंहामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अंहति · लट् (आत्मने.): अंहयते · लिट्: अंहयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): अंहयाञ्चक्रे · लुट्: अंहयिता · लुट् (आत्मने.): अंहयिता · लृट्: अंहयिष्यति · लृट् (आत्मने.): अंहयिष्यते · लोट्: अंहतात् · लोट् (आत्मने.): अंहयताम् · लङ्: आंहत् · लङ् (आत्मने.): आंहयत · विधिलिङ्: अंहयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): अंहयेत · आशीर्लिङ्: अंह्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): अंहयिषीष्ट · लुङ्: आंहीत् · लुङ् (आत्मने.): आञ्जिहत · लृङ्: आंहयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): आंहयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अंहन · ण्वुल्: अंहकः · तृच्: अंहिता · यत्: अंह्यः · ण्यत्: अंह्यः · तव्य: अंहितव्यः · अनीयर्: अंहनीयः · क्त: अंहितः · क्तवतु: अंहितवान् · शतृ: अंहन् · स्य-शतृ: अंहिष्यन् · शानच्: अंहयमानः · क्त्वा: अंहित्वा · ल्यप्: प्रांह्य · तुमुन्: अंहितुम् · णमुल्: अंहम् · घञ्: अंहः · क्तिन्: अण्ढि · क्वसु: आनंहिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अंह्
अंह्
aṃh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अंह् (cf. √ अङ्घ्) cl. 1. Ā. अंहते, to go, set out, commence, L.; to approach, L.; cl. 10. P. अंहयति, to send, Bhaṭṭ.; to speak, Bhaṭṭ.; to shine, L.
2. अंह् to press together, to strangle (conjecturable from Gk. ἄχος, ἐγγύς; Lat. angustus, anxius, &c.), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अंह् {c1c} A. अंहते, अंहितुं To go; approach; set out, Bk. 3. 25, 46; 14. 51, 4. 4. &c. --Caus. 1 To send; तमांजिहन्मैथिलयज्ञभूमिं Bk. 2. 40, 15. 75. --2 To shine. --3 To speak.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0002-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अंहम्अव्यय — अंह् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) 📚
अन्य सम्भावना: अंह (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अंह् + घञ् | अंह (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अंह् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अंहम् 📚 ➤ बोलना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: भाषायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अंह् 📚(cf. √ अङ्घ्) cl. 1. Ā. अंहते, to go, set out, commence, L.; to approa…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अंहम्: अंह् + णमुल् — पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें