🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:04:29 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अखट्टि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अखट्टि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अखट्टि

अर्थ: आच्छादन करना, छिपाना, ढांकना

संस्कृत: संवरणे

अंग्रेज़ी: to cover, to hide

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. खट्ट् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — खट्ट् (चुरादिगण) · अर्थ: आच्छादन करना, छिपाना, ढांकना (संवरणे)

लुङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअचखट्टतअचखट्टेताम्अचखट्टन्त
मध्यमअचखट्टथाःअचखट्टेथाम्अचखट्टध्वम्
उत्तमअचखट्टेअचखट्टावहिअचखट्टामहि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: खट्टयति · लट् (आत्मने.): खट्टयते · लिट्: खट्टयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): खट्टयाञ्चक्रे · लुट्: खट्टयिता · लुट् (आत्मने.): खट्टयिता · लृट्: खट्टयिष्यति · लृट् (आत्मने.): खट्टयिष्यते · लोट्: खट्टयतात् · लोट् (आत्मने.): खट्टयताम् · लङ्: अखट्टयत् · लङ् (आत्मने.): अखट्टयत · विधिलिङ्: खट्टयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): खट्टयेत · आशीर्लिङ्: खट्ट्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): खट्टयिषीष्ट · लुङ्: अचखट्टत् · लुङ् (आत्मने.): अचखट्टत · लृङ्: अखट्टयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अखट्टयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: खट्टन · ण्वुल्: खट्टकः · तृच्: खट्टयिता · यत्: खट्ट्यः · तव्य: खट्टयितव्यः · अनीयर्: खट्टनीयः · क्त: खट्टितः · क्तवतु: खट्टितवान् · शतृ: खट्टयन् · स्य-शतृ: खट्टयिष्यन् · शानच्: खट्टयमानः · क्त्वा: खट्टयित्वा · ल्यप्: प्रखट्ट्य · तुमुन्: खट्टयितुम् · णमुल्: खट्टम् · क्तिन्: खट्टि · क्वसु: खट्टयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — खट्ट्
खट्ट्
khaṭṭ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
खट्ट् cl. 10. P. ˚ट्टयति, to cover, screen, Dhātup. xxxii, 88.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (335,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
खट्ट् {c10c} P. (खट्टयति) To cover, screen.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0441-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अखट्टिखट्ट् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अखट्टि 📚 ➤ आच्छादन करना, छिपाना, ढांकना
संस्कृत: संवरणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
खट्ट् 📚cl. 10. P. ˚ट्टयति, to cover, screen, Dhātup. xxxii, 88🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें