🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:12:21 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अगारम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अगारम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अगारम्

अर्थ: घर

व्युत्पत्ति: अगं न गच्छन्तम् ऋच्छति प्राप्नोति - अग+ऋ+अण् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अगार (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. अगार (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अगार (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअगारम्अगारेअगाराणि
द्वितीयाअगारम्अगारेअगाराणि
तृतीयाअगारेणअगाराभ्याम्अगारैः
चतुर्थीअगारायअगाराभ्याम्अगारेभ्यः
पञ्चमीअगारात् / अगाराद्अगाराभ्याम्अगारेभ्यः
षष्ठीअगारस्यअगारयोःअगाराणाम्
सप्तमीअगारेअगारयोःअगारेषु
सम्बोधनहे अगारहे अगारेहे अगाराणि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अगार
अगार
agāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अगार १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ आगार]
१. निवासस्थान । धाम । गृह । उ॰—दुख आवत कछु अटक न मानत, सूनौ देखि अगार ।—सूर॰, १० । ३३७६ ।
२. ढेर । राशि । समूह । अटाला । उ॰— मीँजि मीँजि हाथ धुनै माथ दसमाय तिय, तुलसी तिलौ न भयो बाहिर अगार का । —तुलसी ग्र,॰ पृ॰, १७३ ।
अगार २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ अग्र] आगे का स्थान । अगला हिस्सा । अग्रभाग । उ॰— अरु जो तुमरे मन में यह बात तो काहे कौ मोहि अगार दयौ । —सुजान॰, पृ॰ ७१ ।
अगार ३ क्रि॰ विं॰ आगे । अगाड़ी । पहले । प्रथम । उ॰—प्रीतम को अरु प्रानन को हठ देखनो है अब होत सकारो । कैधौं चलैंगो अगार सखी यहि देह ते प्रान किगेह ते प्यारी । —कोई कवि (शब्द॰) ।
अगार ४ वि॰ [सं॰ अग्रय ?] अगुआ । नेता । मुखिया । उ॰—तब सितसिनवार दे अवारिया अगार और खुंटैला जुझार बीर चाहर आपार । —सुजान॰ पु॰, ६७ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अगार (rarely अस्, m.) n. house, apartment [cf. आगार].
a partic. high number, Buddh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अगारं [अगं न गच्छंतं ऋच्छति प्राप्नोति अग-ऋ-अण् Tv.] A house; शून्यानि चाप्यगाराणि Ms. 9. 265; ˚दाहिन् an incendiary 3. 158, See आगार.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0010-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अगार न० अगम् न गच्छन्तमृच्छति प्राप्नोति अग + ऋ- अण् । गृहे । “तत्रागारं धनपतिगृहानिति मेघ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0048,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अगारं, क्ली, (अगान् ऋच्छति । ऋगतौ । कर्म्म- ण्यण् ।) आगारं । गृहं । इत्यमरटीकायां भरतः ॥ शून्यानि चाप्यगाराणि वनान्युपवनानि च” । इति । ‘खलात् क्षेत्रादगाराद्वा’ इति मनुः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-008-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अगारम्अगार (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अगार (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अगारम् 📚 ➤ घर

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अगार 📚निवासस्थान । धाम । गृह🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अगारम्: अगं न गच्छन्तम् ऋच्छति प्राप्नोति - अग+ऋ+अण् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें