🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:49:41 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अचिराय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अचिराय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अचिराय

अर्थ: "संक्षिप्त, क्षणिक, क्षणस्थायी"

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अचिर (पुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन
  2. अचिर (नपुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अचिर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअचिरःअचिरौअचिराः
द्वितीयाअचिरम्अचिरौअचिरान्
तृतीयाअचिरेणअचिराभ्याम्अचिरैः
चतुर्थीअचिरायअचिराभ्याम्अचिरेभ्यः
पञ्चमीअचिरात् / अचिराद्अचिराभ्याम्अचिरेभ्यः
षष्ठीअचिरस्यअचिरयोःअचिराणाम्
सप्तमीअचिरेअचिरयोःअचिरेषु
सम्बोधनहे अचिरहे अचिरौहे अचिराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अचिर
अचिर
acira
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अचिर १ क्रि॰ वि॰ [सं॰]
१. शीघ्र । जल्दी ।
२. थोड़ा ही समय पूर्व । कुछ काल पहले [को॰] ।
अचिर २ वि॰
१. थोड़े समय का । क्षणस्थायी ।
२. हालका । ताजा ।
३. नया [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-चिर mfn. not of long duration, brief
instantaneous, recent
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (9,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अचिर a. [न. त.] 1 Brief, transitory, of short duration; ˚द्युंति, ˚भास्, ˚प्रभा &c. q. v. --2 Recent, late, new; अकरोदचिरेश्वरः क्षितौ R. 8. 20 the new lord. In compounds अचिर may be rendered by ‘recently’, ‘just’, ‘not long ago’; ˚प्रवृत्तं ग्रीष्मसमयमधिकृत्य Ś. 1 just set in; ˚प्रसूता Ś. 4 having recently brought forth (who died not long after delivery, said of a doe); or a cow that has recently calved. --रं adv. (also अचिरेण, अचिराय, अचिरात्, अचिरस्य in the same senses) 1 Not long since, not long ago. --2 Recently, lately. --3 Soon, quickly, not long hence. --Comp. --अंशु, --आभा, --द्युतिः, --प्रभा, --भास्, --रोचिस् f. [अचिराः अंशवः, अचिरा आभा-प्रभा &c. यस्याः सा] lightning; ˚शुविलासचंचला लक्ष्मीः Ki. 2. 19; ˚भासां तेजसा चानुलिप्तैः Ś. 7. 7, Ki. 4. 24, 5. 6. {2} (कर्म.) transitory lustre, short gleam.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0022-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अचिर न० न चिरम् । अल्पकाले, अल्पकालस्थायिनि वस्तुमात्रे त्रि० । “अचिरेणैव कालेन वंशनाशो भवेद्- ध्रुवमिति पुरा० । अचिरांशुः अचिरप्रभा अचिरद्युतिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0083,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अचिरायअचिर (पुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अचिर (नपुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अचिराय 📚 ➤ "संक्षिप्त, क्षणिक, क्षणस्थायी"

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अचिर 📚शीघ्र । जल्दी🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें