🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:00:09 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अजंता

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अजम्+ताः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अजम्

अर्थ: न जायते नञ् - जन्+ड "अजन्मा, अनादि"

संस्कृत: अजः, शिवः, विष्णुः · पर्याय: स्तभ, छाग, वस्त, छगलक

व्युत्पत्ति: - न जायते नञ् - जन्+ड (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अज (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  2. अज (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. अज (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अज (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअजःअजौअजाः
द्वितीयाअजम्अजौअजान्
तृतीयाअजेनअजाभ्याम्अजैः
चतुर्थीअजायअजाभ्याम्अजेभ्यः
पञ्चमीअजात् / अजाद्अजाभ्याम्अजेभ्यः
षष्ठीअजस्यअजयोःअजानाम्
सप्तमीअजेअजयोःअजेषु
सम्बोधनहे अजहे अजौहे अजाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

ताः

अर्थ: वह

संस्कृत: परोक्षवर्त्तिवस्तुवाचकं सर्वनाम

अंग्रेज़ी: that

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. तद् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  2. तद् (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  3. ता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  4. ता (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  5. ता (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  6. ता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अज
अज
aja
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अज १ वि॰ [सं॰] जिसका जन्म न हो । जन्म के बंधन से रहित । अजन्मा । स्वयंभू । उ॰—ब्रह्मा जो व्यापज विरज अज अकल अनीह अभेद ।—मानस, १ । ५० ।
अज २ संज्ञा पुं॰
१. ब्रह्मा । उ॰—लगन बाचि अज सबहि सुनाई ।— मानस, १ । ९१ ।
२. विष्णु ।
३. शिव ।
४. ईश्वर (को॰) ।
५. कामदेव ।
६. चंद्रमा (को॰)
७. एक सूर्यवंशी राजा जो दशरथ के पिता थे । विशेष—वाल्मीकि रामायण में इन्हें नाभाग का पुत्र लिखा है पर रघुवंश आदि के अनुसार ये रघु के पुत्र थे ।
८. बकरा । उ॰—तदपि न तजत स्वान, अज, खर ज्यों फिरत विषय अनुरागे ।—तुलसी ग्रं॰, पु॰ ५१६ ।
९. भेँड़ा ।
१०.
अज ३ पु क्रि॰ वि॰ [सं॰ अद्य; प्रा॰ अज्ज] अब । अभी तक । विशेष—इस शब्द को 'हूँ' के साथ देखा जाता है, स्वतंत्र रूप में नहीं; जैसे—(को) उठी कबीरा बिरहिनी अजहूँ ढढै खेह ।— कबीर (शब्द॰) । (ख) अजहूँ जागु अजाना होत आउ निसि भोर ।—जायसी (शब्द॰) । (ग) रे मन, अजहूँ क्यौं न सम्हारै ।—सूर॰ १ । ६३ । (घ) अजहूँ मानहूँ कहा हमारा ।— मानस, १ ।८० ।
अज ४ प्रत्य॰ [फा॰ अज] से । उ॰—लिये खाँदे ऊपर अज जान होर दिल ।—दक्खिनी॰, पृ॰ ११४ ।
अज सरे नौ क्रि॰ वि॰ [फा॰ अज सरे नौ] लए सिरे से । नए ढंग से [को॰] ।
अज २ संज्ञा स्त्री॰ १बकरी ।
२. सांख्य मतानुसार प्रकृति या माया जो किसी के द्वारा उत्पन्न नहीं की गई और अनादि हैं ।
३. शक्ति । दुर्गा ।
४. भादो बदी एकादशी जो एक ब्रत का दिन है ।
अज पु २ संज्ञा पुं॰ [हिं॰] दे॰ अजय ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अज m. a drove, troop (of Maruts), AV.
a driver, mover, instigator, leader
N. of Indra, of Rudra, of one of the Maruts [अज एक-पा, RV., and अज एक-पाद, AV.], of Agni, of the sun, of Brahmā, of Viṣṇu, of Śiva, of Kāma (cf. 2. अ-ज)
the leader of a flock
a he-goat, ram [cf. Gk. αἴξ,αἰγός; Lith. oẓys]
the sign Aries
the vehicle of Agni
beam of the sun (Pūṣan)
N. of a descendant of Viśvāmitra, and of Daśaratha's or Dīrghabāhu's father
N. of a mineral substance
of a kind of rice
of the moon
N. of a people, RV. vii, 18, 19
of a class of Ṛṣis, MBh.
2. अ-ज mfn. not born, existing from all eternity
अ-ज m. N. of the first uncreated being, RV.; AV.
Brahmā, Viṣṇu, Śiva, Kāma
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (9,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अज a. [न जायते; जण्-ड. न. त.] Unborn, existing from all eternity; यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरं Bg. 10. 3; अजस्य गृह्णतो जन्म R. 10. 24. --जः 1 The ‘unborn,’ epithet of the Almighty Being; न हि जातो न जायेऽहं न जनिष्ये कदाचन । क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानां तस्मादहमजः स्मृतः ॥ Mb.; also a N. of Viṣṇu, Śiva or Brahmā. --2 The (individual) soul (जीव); अजो नित्यः शाश्वतोयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे Bg. 2. 20. --3 A ram, hegoat [अजेन ब्रह्मणा दक्षयज्ञभंगसमये मेषरूपग्रहणेन पलायमानत्वात् अजाधिष्ठितरूपवत्त्वात् मेषस्य उपचारात् अजत्वं Tv.]. --4 The sign Aries. --5 A sort of corn or grain; अजैर्यष्टव्यं तत्राजा व्रीहयः Pt. 3. --6 Mover, leader (Ved.), said of Indra, Maruts, Rudra &c.; a drove. --7 N. of a mineral substance ( माक्षिकधातु). --8 N. of the Moon or Kāmadeva (आत् विष्णोर्जायते इति; cf. चंद्रमा मनसो जातः). --9 A vehicle of the sun. --10 N. of the father of Daśaratha and grand-father of Rāma; so called because he was born on the Brāhma Muhūrta. --11 N. of a Ṛṣi. --Comp. --अदः [अजं अत्तीति; अद्-घञ्] N. of the ancestor of a warrior tribe, P. IV. 1. 71. --अदनी [अजैः तृप्त्या अन्यैः दुःखस्पर्शत्वेपि अद्यते; अद् कर्मणि ल्युट्] a kind of prickly nightshade, दुरालभा (Mar. धमासा). --अंत्री [] [अजस्य अंत्रमिव अंत्रं तदाकारवती मंजरी यस्याः] N. of a potherb Convolvulus Argenteus, नीलबुह्ना. --अविकं [ अजाश्चावयश्च तेषां समाहारः द्वंद्व] goats and sheep; small cattle; अजाविके तु संरुद्धे Ms. 8 235. --अश्वं goats and horses. --(श्वः) the Sun or Pūṣan, who has goats for his horses. --एकपाद्-दः [अजस्य छागस्य एकः पाद इव पादो यस्य] N. of one of the 11 Rudras, or of the asterism पूर्वाभाद्रपदा presided over by that deity. --एडकं [अजाश्च एडकाश्च तेषां समाहारः] goats and rams. --कर्णः, --कर्णकः [अजस्य कर्ण इव पर्णं यस्य-स्वार्थे कन्] N. of the plant असनवृक्ष Terminalia Alata Tomentosa; of another tree साल Shorea Robusta. --गंधा [अजस्य गंध इव गंधो यस्याः सा] the shrubby basil, वनयामानी. --गंधिका a kind of वर्वरीशाक (Mar. तिलवणी, कानफोडी). --गंधिनी = अजशृंगी q. v. --गरः [अजं छागं गिरति भक्षयति; गॄ-अच्] a huge serpent (boa constrictor) who is said to swallow goats. --(री) N. of a plant. --गल See अजागल below. --गल्लिका [अजस्य गल्ल इव] an infantile disease (Mentagra). --जीवः, --जीविकः [अजैस्तच्चारणेन जीवति; अजा एव जीविका यस्य वा] a goatherd; so --˚पः, --˚पालः. --दंडी [अजस्य ब्रह्मणो दंडो यस्याः सा] ब्रह्मदंडी a kind of plant (ब्रह्मणो यज्ञार्थदंडस्य तदीयकाष्ठेन करणात् तथात्वं). --देवता {1} N. of the 25th asterism. {2} fire, the presiding deity of goats (रौद्री धेनुर्विनिर्दिष्टा छाग आग्नेय उच्यते). --नामकः [अजः नाम यस्य सः कप्] a mineral substance. --पतिः {1} the best of goats. {2} N. of Mars; lord of the sign Aries. --पथः = अजवीथिः q. v. --पदः, --पाद् --दः N. of a Rudra; See अजैकपाद above. --बंधुः [अजस्य बंधुरिव मूर्खत्वात्] a fool (silly like the goat). --भक्षः [अजैर्भक्ष्यते असौ भक्ष्-कर्मणि घञ्] N. of the वर्वरी plant (the leaves of which are very dear to goats). --मायु a. Ved. bleating like a goat. --मारः [अजं मारयति विक्रयार्थं; मृ-णिच्-अण्] {1} a butcher. {2} N. of a country (the modern Ajmeer, which, it is supposed, formerly abounded in butchers). --मीढः [अजो मीढो यज्ञे सिक्तो यत्र ब.] {1} N. of the place called Ajmeer. {2} N. of the eldest son of Hasti, born in the family of Puru, son of Yayāti. {3} surname of Yudhiṣṭhira. --मुख a. goat-faced. --(खः) N. of a Prajāpati (Dakṣa.) When Dakṣa reviled Śiva at his sacrificial session, Vīrabhadra pulled out his face, and afterwards at the request of Śiva himself he put up a goat's face in place of the original human one. --(खी) N. of a [] Rākṣasī kept to watch over Sītā in the Aśoka garden at Laṅkā. --मोदा, --मोदिका [अजस्य मोद इव मोदो गंधो यस्याः, अजं मोदयतीति वा] N. of a very useful medicinal plant, Common Carroway; the species called Apium Involucratum or Ligusticum Ajowan (Mar. ओंवा). --लंबनं [अज इव लंब्यते गृह्यते कृष्णवर्णत्वात् कर्मणि ल्युट्] antimony. --लोमन्, --लोमी --मा [ अजस्य लोमेव लोम मंजरी यस्य-स्या वा] cowage, Carpopogen Pruriens. --वस्तिः [अजस्य वस्तिरिव वस्तिर्यस्य] N. of a sage, or of a tribe sprung from him. --वीथिः --थी f. [अजेन ब्रह्मणा निर्मिता वीथिः शाक. त.] one of the three divisions of the southern path comprehending the three asterisms मूल, पूर्वाषाढा and उत्तराषाढा; a sort of heavenly passage (गगनसेतु, यमनाला); पितृयानोऽजवीथ्याश्च यदगस्त्यस्य चांतरं Y. 3. 184. {2} goat's path. --शृंगी [अजस्य मेषस्य शृंगमिव फलं यस्याः सा] N. of plant, विषाणी or Odina Wodier, highly medicinal, (Mar. मेंढशिंगी), See मेषशृंगी.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0023-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अज षतौ क्षेपणे च भ्वादि० पर० सक० सेट् । अजति । अवैषीत्--आजीत् । तृच् अजिता--वेता । घञ् । आजः । “अजन्ति वह्निं सदनान्यच्छ” इति वेदः ।
अज दीप्तौ इदित् चुरादि० उभय० सेट् अक० । अञ्जयति ते । आञ्जिजत् त ।
अज पु० न जायते जन ड न० त० । ईश्वरे, “न जातो न जनिष्यते” इति श्रुतेः “न हि जातो न जायेऽहं न जनिष्ये कदाचन । क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानां तस्मादहमजःस्मृतः” [] इति भार० । जीवे च “अजोनित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे” इति गीता । “जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्य इति” श्रुतिः । स हि स्वोपाधिभूत बुद्धिनिष्ठकर्म्मभिरारब्धदेहमधिष्ठाय बुद्धिनिष्ठकर्त्तृत्वादिक- मात्मन्यभिमन्यमानः जीव इति व्यवह्रियते “न जायते म्रियते वा कथञ्चित् नायं भूत्वा भविता वा न भूय” इति गीतायां तस्य जन्मादिशून्यत्वमुक्तं तच्च “जायते अस्ति वर्द्धते विपरिणमते अपक्षीयते नश्यतीति” यास्कोक्तषड्भाव- विकाराणामुपलक्षणमाद्यन्तयोः जन्मनाशरूपविकारयो रभा- वकथनेन तदन्तःपातिनामपि सन्दंशपतितन्यायेन ग्रहणा- वश्यम्भावात् । स च ब्रह्माभिन्न एवेति वेदान्तिमतम् बुद्धिरूपो- पाधीनां नानात्वात् न सर्वव्यवहारसाङ्कर्य्यम् । बहव इति साङ्ख्यादयः “जन्मादिव्यवस्थातः पुरुषबहुत्वमिति” पुरुष- स्योपाधिभूतबुद्धिभेदेऽपि “उपाधिर्भिद्यते न तु तद्वानिति” सूत्रेण उपाधिभेदेऽपि उपहितस्यैकत्वेन न भेदः, विशिष्ट- स्यानतिरिक्ततया न जन्मादिव्यवस्थेति पुरुषबहुत्वमङ्गी- चक्रुः कर्त्तृत्वादिकं बुद्धिगतमपि स्वोपाहितचैतन्ये एव प्रतिबिम्बति तेन तदविविक्तचैतन्ये तदवभासात् पुरुषस्य भोगः, “चिदवसानोभोग इति” सूत्रे तथैव प्रतिपादनात् एवञ्च यावत्यः बुद्धिव्यक्तयस्तावन्त एव पुरुषाः स्वस्वोपाधिकृतं कर्म्मादिकं स्वकर्त्तृकतया अभिमन्यमानास्तत्प्रयुक्तं सुख- दुःखादिकमात्मीयत्वेन अभिमन्यमानाः भोक्तार इति व्यव- ह्रियन्ते अतएवोक्तम् “बुद्धेर्भोग इवात्मनीति” । “कामः संकल्पो चिकित्सा श्रद्धाऽश्रद्धा धृतिरधृतिर्ह्रीर्धीर्भीरित्येतत् सर्वं मन एवेति” श्रुतेः ज्ञानादिवृत्तीनां मनोजन्यत्वात् मनोधर्म्मत्वम् सांख्यवेदान्तिनोस्तुल्यम् जीवस्य विभुत्वाङ्गी- कारेऽपि स्वोपाधिबुद्ध्यधिष्ठानदेह एव विशेषसंयोगात् तत्रैव आत्मत्वाभिमानः नान्यदेहेषु, तेषां स्वभोगार्थं स्वोपाधिबुद्धिकृतकर्म्मारब्धत्वाभावात् । एवं सुखदुःखानुस- न्धानमपि स्वोपाधिकृतकर्म्मविशेषादेवेति तत्तद्भेदव्यवस्थेति । ज्ञानकारणमनसाञ्च पुरुषभेदेन भिन्नत्वात् न परानुसन्धा- नेनापरस्यानुसन्धानप्रसङ्ग इति सांख्यभेदान्तयोस्तुल्यम् । विशिष्टस्यातिरिक्तत्वानतिरिक्त एव तयोर्विसंवादः । नैया- यिकवैशेषिकादयस्तु ज्ञानादयो जीवधर्म्माः जीवाश्च बहवः नित्या विभवश्च कर्त्तृत्वं भोक्तृत्वञ्च जीवाना- मेव धर्म्मः, तेषां विभुत्वेऽपि स्वादृष्टारब्धदेहेष्वेव संयोग- विशेषः सएव जन्म, तद्वियोगश्च सरणमित्येव विशेषः न तु स्वतो जन्मनाशाविति स्वीचक्रुः । तेन तन्मतेऽपि न अज- [] त्वव्याघातः । एवं सर्व्वदर्शनाङ्गीकृतसरणावजत्वम् । माध्वास्तु जीवस्याणुत्वमीश्वरादुत्थितत्वञ्च “एतस्यैव विस्फुलिङ्गाव्युच्चरन्तीति” श्रुतेस्तत्रैव तात्पर्य्यात् “बाला ग्रशतधारस्य शतधा कल्पितस्य च । भागो जीवः स विज्ञेय” इत्युक्तेश्च जीवस्याणुत्वम् अणुत्वेऽपि तेषां सर्व्व- देहगतसुखाद्यनुसन्धानं गुणद्वारैव, यथा गृहैकदेशस्थितं कस्तूरीप्रभृतिसुगन्धि द्रव्यं सौरभेण सर्वं गृहमामोदयति एवं हृदयस्थं विस्फुलिङ्गरूपं चैतन्यं सर्वदेहगतं प्रकाशं कुर्वत् शब्दादीन् विषयांश्चावभासयत् सर्वव्यापीत्युच्यते न तु स्वरूपतः “अणोरणीयान् महतो महीयानि
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अज क्षेपे । गतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ अजति । इति दुर्गादासः ॥
अज इक भासि (अजि दीप्तौ चुरा इदित्वान्नुम् ।) इति कविकल्पद्रुमः ॥ इक अञ्जयति । भासि दोप्तौ । इति दुर्गादासः ॥
अजः, पुं, (न जायते नोत्पद्यते यः नञ् + जन् + अन्ये- ष्वपि दृश्यत इति कर्त्तरि डः उपपदसमासः ।) (“न हि जातो न जायेऽहं न जनिष्ये कदाचन । क्षेत्रज्ञः सर्व्वभूतानां तस्मादहमजः स्मृतः” ॥ इति भारते । “योमामजमनादिञ्च वेत्ति लोकमहेश्वरम्” । इति भगवद्गीतायाम् ।) ब्रह्मा । विष्णुः । शिवः । कामदेवः । सूर्य्यवंशीयराजविशेषः । स च रघु- राजपुत्त्रः दशरथपिता च । मेषः । इति ज्यो- तिषं ॥ माक्षिकधातुः । इति हेमचन्द्रः ॥ जन्म- रहिते वाच्यलिङ्गः । छागः । इति मेदिनी ॥ तत्- परीक्षा । यथा, -- “नक्षत्राणां विभेदेन नराणान्तु गणत्रयं । तेषां शुभाय निर्द्दिष्टं पशुवस्तत्रयं बलौ ॥ ये कृष्णाः शुचयश्छागाः पशवोऽन्ये तथैव च । देवजातिमिरुत्सृज्यास्ते सर्व्वार्थोपसिद्धये ॥ ये पीता हरिता वापि नरजातेरुदीरिताः । ये शुक्लाश्च महान्तो वा रक्षोजातेः शुभप्रदाः ॥ यो मोहादथवाज्ञानाद्वलिमन्यं प्रयच्छति । बध एव फलं तस्य नान्यत् किञ्चित् फलं भवेत्” ॥ इति युक्तिकल्पतरुः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-017-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अज" आता है (9)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अजम्अज (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अज (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | अज (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
ताःतद् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन 📚
अन्य सम्भावना: तद् (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अजम् 📚 ➤ न जायते नञ् - जन्+ड "अजन्मा, अनादि"
संस्कृत: अजः, शिवः, विष्णुः · पर्याय: स्तभ, छाग, वस्त, छगलक

ताः 📚 ➤ वह
संस्कृत: परोक्षवर्त्तिवस्तुवाचकं सर्वनाम

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अज 📚जिसका जन्म न हो । जन्म के बंधन से रहित । अजन्मा । स्वयंभू🟠🔵🟣🟢🟤
तद् 📚वह । विशेष—इसका प्रयोग यौगिक शब्दों के आरंभ में होता है । जैसे,—तदनंतर…🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अज
बकरा (२.९.७७) — स्तभ, छाग, बस्त, छगलक

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
अजंताअजम् + ताःअनुस्वार मोऽनुस्वारः (८.३.२३)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अजम्: - न जायते नञ् - जन्+ड (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें