🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:33:19 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अटत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अटत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अटत

अर्थ: जाना

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to wander

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन
  2. अटता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · तद्धित: अट + तल् (भाववाचक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — अट् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअटतात् / अटताद् / अटतुअटताम्अटन्तु
मध्यमअट / अटतात् / अटताद्अटतम्अटत
उत्तमअटानिअटावअटाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अटति · लिट्: आट · लुट्: अटिता · लृट्: अटिष्यति · लोट्: अटतात् · लङ्: आटत् · विधिलिङ्: अटेत् · आशीर्लिङ्: अट्यात् · लुङ्: आटीत् · लृङ्: आटिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अटन · ण्वुल्: आटकः · तृच्: अटिता · ण्यत्: आट्यः · तव्य: अटितव्यः · अनीयर्: अटनीयः · क्त: अटितः · क्तवतु: अटितवान् · शतृ: अटन् · स्य-शतृ: अटिष्यन् · क्त्वा: अटित्वा · ल्यप्: प्राट्य · तुमुन्: अटितुम् · णमुल्: आटम् · घञ्: आटः · क्तिन्: अट्टि · क्वसु: आटिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अट्
अट्
aṭ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अट् cl. 1. P. Ā. अटति, ˚ते, आट, अटिष्यति, आटीत्, अटितुम्, to roam, wander about (sometimes with acc.; frequently used of religious mendicants) : Intens. अटाट्यते, to roam or wander about zealously or habitually, especially as a religious mendicant: Desid. अटिटिषति, to be desirous of roaming.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (11,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अट् {c1c} P. (rarely Ā.) (अटति, आट, अटितुं, अटित). To wander or roam about (with loc.); roam over (sometimes with acc.); भो बटो भिक्षामट Sk. go to beg alms; आट नैकटिकाश्रमान् Bk. 4. 12; महीमटन् Dk. 38 --desid. अटिटिषति; --freq. अटाट्यते to wander about habitually, as a religious mendicant.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0027-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अटतअट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन 📚
अन्य सम्भावना: अटता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · तद्धित: अट + तल् (भाववाचक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अटत 📚 ➤ जाना
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अट् 📚cl. 1. P. Ā. अटति, ˚ते, आट, अटिष्यति, आटीत्, अटितुम्, to roam, wander …🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें