🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:44:42 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अततम

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अतत्+अम

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अतत्

अर्थ: जाना, सदैव जाते रहना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))

संस्कृत: सातत्यगमने

अंग्रेज़ी: to run, to walk with speed, to move continuously

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अतत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अत् + शतृ
  2. अतत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अत् + शतृ
  3. अतत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अत् + शतृ

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — अतत् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअतत् / अतद्अततीअतन्ति
द्वितीयाअतत् / अतद्अततीअतन्ति
तृतीयाअतताअतद्भ्याम्अतद्भिः
चतुर्थीअततेअतद्भ्याम्अतद्भ्यः
पञ्चमीअततःअतद्भ्याम्अतद्भ्यः
षष्ठीअततःअततोःअतताम्
सप्तमीअततिअततोःअतत्सु
सम्बोधनहे अतत् / हे अतद्हे अततीहे अतन्ति

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — अत् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना, सदैव जाते रहना (सातत्यगमने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअततिअततःअतन्ति
मध्यमअतसिअतथःअतथ
उत्तमअतामिअतावःअतामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अतति · लिट्: आत · लुट्: अतिता · लृट्: अतिष्यति · लोट्: अततात् · लङ्: आतत् · विधिलिङ्: अतेत् · आशीर्लिङ्: अत्यात् · लुङ्: आतीत् · लृङ्: आतिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अतन · ण्वुल्: आतकः · तृच्: अतिता · ण्यत्: आत्यः · तव्य: अतितव्यः · अनीयर्: अतनीयः · क्त: अतितः · क्तवतु: अतितवान् · शतृ: अतन् · स्य-शतृ: अतिष्यन् · क्त्वा: अतित्वा · ल्यप्: प्रात्य · तुमुन्: अतितुम् · णमुल्: आतम् · घञ्: आतः · क्तिन्: अत्ति · क्वसु: आतिवान्

अम

अर्थ: जाना, शब्द करना, सेवा करना

संस्कृत: गतौ शब्दे सम्भक्तौ च

अंग्रेज़ी: to go, to sound, to serve, to help, to be slave

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अम् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. अम (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. अमा (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. अम (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — अम् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना, शब्द करना, सेवा करना (गतौ शब्दे सम्भक्तौ च)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअमतात् / अमताद् / अमतुअमताम्अमन्तु
मध्यमअम / अमतात् / अमताद्अमतम्अमत
उत्तमअमानिअमावअमाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अमति · लिट्: आम · लुट्: अमिता · लृट्: अमिष्यति · लोट्: अमतात् · लङ्: आमत् · विधिलिङ्: अमेत् · आशीर्लिङ्: अम्यात् · लुङ्: आमीत् · लृङ्: आमिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अमन · ण्वुल्: अमकः · तृच्: अमिता · यत्: अम्यः · तव्य: अमितव्यः · अनीयर्: अमनीयः · क्त: आन्तः · क्तवतु: आन्तवान् · शतृ: अमन् · स्य-शतृ: अमिष्यन् · क्त्वा: अमित्वा · ल्यप्: प्राम्य · तुमुन्: अमितुम् · णमुल्: अमम् · घञ्: अमः · क्तिन्: आन्ति · क्वसु: आमिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अतत
अतत
atata
ⓘ "अतत्" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है।
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अतत १पु वि॰ [सं॰ अतथ्य, अथवा अतत्वा प्रा॰ अतत्त] दे॰ अतथ्य । उ॰—चित्तंग राव रावर कहै अतत मंत मंत्री कहै ।—पु॰ रा॰ ५ ६ । ५ ॰ ।
अतत २ पु वि॰ [सं॰ अतत्व, प्रा॰ अतत्त] दे॰ अतत्व । उ॰—अतत निरसन कीजिए तौ दुंत नही ठहराई ।—सुंदर॰ ग्रं॰ भा॰ २, पृ॰ ८४० ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अतत्अतत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अत् + शतृ 📚
अन्य सम्भावना: अतत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अत् + शतृ | अतत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अत् + शतृ
अमअम् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अम (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | अमा (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अतत् 📚 ➤ जाना, सदैव जाते रहना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: सातत्यगमने

अम 📚 ➤ जाना, शब्द करना, सेवा करना
संस्कृत: गतौ शब्दे सम्भक्तौ च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अतत् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें
अम् 📚ind. quickly, a little, (g. चादि, q.v.)🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
अततमअतत् + अमहल्-अच् संयोग —

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अतत्: अत् + शतृ — वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें