🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:51:00 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अनल्ल

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अन्-+अल्ल

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अल्ल

अर्थ: ला + क" माता

संस्कृत: अम्बा, माता

व्युत्पत्ति: अल्यते इति अल्+क्विप्, अले भूषार्थे लाति गृह्णाति - ला + क (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अल्ला (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. अल्ला (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अल्ला (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअल्लाअल्लेअल्लाः
द्वितीयाअल्लाम्अल्लेअल्लाः
तृतीयाअल्लयाअल्लाभ्याम्अल्लाभिः
चतुर्थीअल्लायैअल्लाभ्याम्अल्लाभ्यः
पञ्चमीअल्लायाःअल्लाभ्याम्अल्लाभ्यः
षष्ठीअल्लायाःअल्लयोःअल्लानाम्
सप्तमीअल्लायाम्अल्लयोःअल्लासु
सम्बोधनहे अल्लहे अल्लेहे अल्लाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अल्ला
अल्ला
allā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अल्ला १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. माता ।
२. पराशक्ति [को॰] ।
अल्ला २ संज्ञा पुं॰ ईश्वर । परमात्मा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अल्ला f. (voc. अल्ल), a mother, Pāṇ. vii, 3, 107, Sch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (96,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अल्ला (Ety.?) 1 A mother (Voc. अल्ल) P. VII. 3. 107. --2 The Supreme Goddess.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0175-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अल्ला स्त्री अल्यते इत्यल् क्विप् अले भूषायै लाति गृह्णाति ला--क ४ त० । १ मातरि । अलतीति अल् पर्य्याप्तः सन् लाति सर्व्वानत्ति गृह्णाति जानाति वा ला--क । २ सर्व्वज्ञायां सर्व्वभक्षिकायां परमात्मदेवतायाम् सा च अथर्व्ववेदे अल्लाल्लेत्यादिसूक्ते प्रसिद्धा ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0415,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अल्ला, स्त्री, (अल + क, स्त्रियां टाप् ।) परमेश्वरः । एतन्नाम्ना यवना उपासन्ते । यथा । “ओँ अस्मल्लां इल्ले मित्रावरुणो दिव्यानि धत्ते । इलल्ले वरुणो राजा पुनर्ददुः । हयामि मित्रो इल्लां इल्लल्लेति इल्लाल्लां वरुणो मित्रो तेजकामाः । होवारमिन्द्रो होतारमिन्द्रो माहासुरिन्द्राः । अल्लो ज्येष्ठं श्रेष्ठं परमं पूर्णं ब्रह्माणमल्लां अल्लोरसुर महमदरकं वरस्य अल्लो अल्लां आदल्लावुकमेककं । अल्लां वुकं । निखातकं । अल्लो यज्ञेन हुतहुत्वः अल्ला सूर्य्यचन्द्रसर्व्वनक्षत्राः अल्लो ऋषीणां स- दिव्या इन्द्राय पूर्व्वं मायापरमन्त अन्तरिक्षाः । अल्लो पृथिव्या अन्तरिक्षं विश्वरूपं दिव्यानि धत्ते इल्लल्ले वरुणो राजा पुनर्ददुः । इल्लाकवर इल्ला- कवर इल्लल्लेति इल्लाल्लाः इल्ला इल्लल्ला अनादि- स्वरूपा अथर्व्वणी शाखां ह्रूँ ह्रीँ जनान् पशून् सिद्धान् जलचरान् अदृष्टं कुरु कुरु फट् । असुर- संहारिणीं हुँ अल्लो रसुरमहमदरकं वरस्य अल्लो अल्लां इल्लल्लेति इल्लल्लः” । इत्याथर्व्वणसूक्तं ।
अल्ला, स्त्री, (अल्यते इत्यल्, क्विप्, अलें भूषायै लाति गृह्णाति, ला + क ।) नाट्योक्तौ माता । इति वोपदेवः ॥ (अथर्व्ववेदे अल्लाल्लेत्यादि- ख्यातो यवनोपास्यः परमेश्वरः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-121-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अन्-अल्लसमास: अन् + अल्ला नञ्-तत्पुरुष (सम्भावित)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: अल्ला (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अल्ला (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अन्अल्ल 📚अन् 📚अल्ला ➤ अन् (नञ् (निषेध)) + अल्ला (ला + क" माता)
संस्कृत: अम्बा, माता

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अन् 📚संस्कृत व्याकरण में यह निषेधार्थक ' नञ्' अव्यय का स्थानादेश है और अभाव…🟠🔵🟣
अल्ला 📚माता🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अन्

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
अनल्लअन् + अल्लहल्-अच् संयोग —

❖ समासः

  • अन्-अल्ल = अन् + अल्ल नञ्-तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • अल्ल: अल्यते इति अल्+क्विप्, अले भूषार्थे लाति गृह्णाति - ला + क (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें