🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:16:48 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अन्तत्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अन्तत्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अन्तत्

अर्थ: बांधना, पाना, हासिल करना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))

संस्कृत: बन्धने

अंग्रेज़ी: to bind

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अन्तत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अन्त् + शतृ
  2. अन्तत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अन्त् + शतृ
  3. अन्तत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अन्त् + शतृ

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — अन्तत् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअन्तत् / अन्तद्अन्ततीअन्तन्ति
द्वितीयाअन्तत् / अन्तद्अन्ततीअन्तन्ति
तृतीयाअन्तताअन्तद्भ्याम्अन्तद्भिः
चतुर्थीअन्ततेअन्तद्भ्याम्अन्तद्भ्यः
पञ्चमीअन्ततःअन्तद्भ्याम्अन्तद्भ्यः
षष्ठीअन्ततःअन्ततोःअन्तताम्
सप्तमीअन्ततिअन्ततोःअन्तत्सु
सम्बोधनहे अन्तत् / हे अन्तद्हे अन्ततीहे अन्तन्ति

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — अन्त् (भ्वादिगण) · अर्थ: बांधना, पाना, हासिल करना (बन्धने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअन्ततिअन्ततःअन्तन्ति
मध्यमअन्तसिअन्तथःअन्तथ
उत्तमअन्तामिअन्तावःअन्तामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अन्तति · लिट्: आनन्त · लुट्: अन्तिता · लृट्: अन्तिष्यति · लोट्: अन्ततात् · लङ्: आन्तत् · विधिलिङ्: अन्तेत् · आशीर्लिङ्: अन्त्यात् · लुङ्: आन्तीत् · लृङ्: आन्तिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अन्तन · ण्वुल्: अन्तकः · तृच्: अन्तिता · ण्यत्: अन्त्यः · तव्य: अन्तितव्यः · अनीयर्: अन्तनीयः · क्त: अन्तितः · क्तवतु: अन्तितवान् · शतृ: अन्तन् · स्य-शतृ: अन्तिष्यन् · क्त्वा: अन्तित्वा · ल्यप्: प्रान्त्य · तुमुन्: अन्तितुम् · णमुल्: अन्तम् · घञ्: अन्तः · क्तिन्: अन्ति · क्वसु: आनन्तिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अंतत
अंतत
aṃtata
ⓘ "अन्तत्" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है। अन्य निकट रूप: अंततः
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अंतत पु अव्य॰ [सं॰ अन्ततः] अंत में । आखिरकार । उ॰—जाति स्वभाउ मिटे नहिं सजनी अंतत उबरी कुबरी ।—सूर॰ (राधा॰), पृ॰ ५३२ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्ततः, [स्] व्य, (अन्त + तस् ।) सम्भावना । अवयवः । पञ्चम्यर्थं । शासनं । इति विश्वः ॥ (शेषादारभ्य । प्रान्तभागेन । अग्रभागेन । “वैश्योऽद्भिः प्राशिताभिश्चशूद्रः स्पृष्टाभिरन्ततः” इति मनुः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-053-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अन्तत्अन्तत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अन्त् + शतृ 📚
अन्य सम्भावना: अन्तत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अन्त् + शतृ | अन्तत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अन्त् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अन्तत् 📚 ➤ बांधना, पाना, हासिल करना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: बन्धने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अन्तत् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अन्तत्: अन्त् + शतृ — वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬