🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:40:04 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अन्धयति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अन्धयति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अन्धयति

अर्थ: अन्धा होना, दिखाई न देना, आँखे मूंदना

संस्कृत: दृष्ट्युपघाते

अंग्रेज़ी: to be blind, to lose vision

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अन्ध धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. अन्ध धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  3. अन्धयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अन्ध + शतृ
  4. अन्धयत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अन्ध + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — अन्ध (चुरादिगण) · अर्थ: अन्धा होना, दिखाई न देना, आँखे मूंदना (दृष्ट्युपघाते)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअन्धयतिअन्धयतःअन्धयन्ति
मध्यमअन्धयसिअन्धयथःअन्धयथ
उत्तमअन्धयामिअन्धयावःअन्धयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अन्धयति · लट् (आत्मने.): अन्धयते · लिट्: अन्धयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): अन्धयाञ्चक्रे · लुट्: अन्धयिता · लुट् (आत्मने.): अन्धयिता · लृट्: अन्धयिष्यति · लृट् (आत्मने.): अन्धयिष्यते · लोट्: अन्धयतात् · लोट् (आत्मने.): अन्धयताम् · लङ्: आन्धयत् · लङ् (आत्मने.): आन्धयत · विधिलिङ्: अन्धयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): अन्धयेत · आशीर्लिङ्: अन्ध्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): अन्धयिषीष्ट · लुङ्: आन्दधत् · लुङ् (आत्मने.): आन्दधत · लृङ्: आन्धयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): आन्धयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अन्धन · ण्वुल्: अन्धकः · तृच्: अन्धयिता · यत्: अन्ध्यः · तव्य: अन्धयितव्यः · अनीयर्: अन्धनीयः · क्त: अन्धितः · क्तवतु: अन्धितवान् · शतृ: अन्धयन् · स्य-शतृ: अन्धयिष्यन् · शानच्: अन्धयमानः · क्त्वा: अन्धयित्वा · ल्यप्: प्रान्ध्य · तुमुन्: अन्धयितुम् · णमुल्: अन्धम् · क्तिन्: अन्धि · क्वसु: अन्धयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अन्धयतिअन्ध धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: अन्ध धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) | अन्धयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अन्ध + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अन्धयति ➤ अन्धा होना, दिखाई न देना, आँखे मूंदना
संस्कृत: दृष्ट्युपघाते

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें