🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:00:34 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अपलपित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अपलपित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अपलपित

अर्थ: स्पष्ट बोलना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: व्यक्तायां वाचि · पर्याय: व्याहार, उक्ति, भाषित, वचन, वचस्

अंग्रेज़ी: to talk,to speak, to articulate

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. लपित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अप + लप् + क्त
  2. लपित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अप + लप् + क्त
  3. अपलपित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. अपलपित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — लपित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालपितःलपितौलपिताः
द्वितीयालपितम्लपितौलपितान्
तृतीयालपितेनलपिताभ्याम्लपितैः
चतुर्थीलपितायलपिताभ्याम्लपितेभ्यः
पञ्चमीलपितात् / लपिताद्लपिताभ्याम्लपितेभ्यः
षष्ठीलपितस्यलपितयोःलपितानाम्
सप्तमीलपितेलपितयोःलपितेषु
सम्बोधनहे लपितहे लपितौहे लपिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — लप् (भ्वादिगण) · अर्थ: स्पष्ट बोलना (व्यक्तायां वाचि)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमलपतिलपतःलपन्ति
मध्यमलपसिलपथःलपथ
उत्तमलपामिलपावःलपामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लपति · लिट्: ललाप · लुट्: लपिता · लृट्: लपिष्यति · लोट्: लपतात् · लङ्: अलपत् · विधिलिङ्: लपेत् · आशीर्लिङ्: लप्यात् · लुङ्: अलपीत् · लृङ्: अलपिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लपन · ण्वुल्: लापकः · तृच्: लपिता · ण्यत्: लाप्यः · तव्य: लपितव्यः · अनीयर्: लपनीयः · क्त: लपितः · क्तवतु: लपितवान् · शतृ: लपन् · स्य-शतृ: लपिष्यन् · क्त्वा: लपित्वा · ल्यप्: प्रलप्य · तुमुन्: लपितुम् · णमुल्: लापम् · घञ्: लापः · क्तिन्: लप्ति · क्वसु: लेपिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लपित
लपित
lapita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कथन/वचन के नाम (1.6.1) व्याहार · उक्ति · भाषित · वचन · वचस्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लपित १ वि॰ [सं॰] कहा हुआ । बोला हुआ । कथित ।
लपित २ संज्ञा पुं॰ कथन । बोल । आवाज [को॰] ।
लपित वि॰ [सं॰] वांछित । अभिलषित [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लपित mfn. chattered, spoken, said, L.
लपित (˚त), n. chatter, hum, AV.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (896,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लपित p. p. Spoken, said, chattered &c. --तं Speech, voice.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0923-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लपित त्रि० लप--कर्मणि क्त । १ कथिते । भावे क्त । २ कथने न० अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4822,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लपितं, क्ली, (लप् + क्तः भावे ।) वचनम् । कथिते, त्रि । इत्यमरः ॥ (लपितमस्यास्तीति । अच् । वचनयुक्ते च त्रि । यथा, अथर्व्ववेदे । ४ । ३६ । ९ । “ये मा क्रोधयन्ति लपिता हस्तिनं मशका इव । तानहं मन्ये दुर्हितां जने अल्पशयूनिव ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-206-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अपलपितलपित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अप + लप् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: लपित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अप + लप् + क्त | अपलपित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अपलपित 📚 ➤ स्पष्ट बोलना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: व्यक्तायां वाचि · पर्याय: व्याहार, उक्ति, भाषित, वचन, वचस्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लपित 📚कहा हुआ । बोला हुआ । कथित🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
लपित
कथन/वचन के नाम (१.६.१) — व्याहार, उक्ति, भाषित, वचन, वचस्
कहा हुआ (३.१.१०६) — उक्त, भाषित, उदित, जल्पित, आख्यात, अभिहित

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अपलपित: अप + लप् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें