🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:55:18 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अपह्नव

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अपह्नव

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अपह्नव

अर्थ: छिपाना, लुकाना, चुराना, ले जाना (भाववाचक कृदन्त)

संस्कृत: अपनयने

अंग्रेज़ी: to hide, to conceal,to take away,to deny

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ह्नव (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अप + ह्नु + अप्
  2. ह्नव (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अप + ह्नु + अच्
  3. अपह्नव (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — ह्नव (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाह्नवःह्नवौह्नवाः
द्वितीयाह्नवम्ह्नवौह्नवान्
तृतीयाह्नवेनह्नवाभ्याम्ह्नवैः
चतुर्थीह्नवायह्नवाभ्याम्ह्नवेभ्यः
पञ्चमीह्नवात् / ह्नवाद्ह्नवाभ्याम्ह्नवेभ्यः
षष्ठीह्नवस्यह्नवयोःह्नवानाम्
सप्तमीह्नवेह्नवयोःह्नवेषु
सम्बोधनहे ह्नवहे ह्नवौहे ह्नवाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — ह्नु (अदादिगण) · अर्थ: छिपाना, लुकाना, चुराना, ले जाना (अपनयने)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमह्नुतेह्नुवातेह्नुवते
मध्यमह्नुषेह्नुवाथेह्नुध्वे
उत्तमह्नुवेह्नुवहेह्नुमहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): ह्नुते · लिट् (आत्मने.): जुह्नुवे · लुट् (आत्मने.): ह्नोता · लृट् (आत्मने.): ह्नोष्यते · लोट् (आत्मने.): ह्नुताम् · लङ् (आत्मने.): अह्नुत · विधिलिङ् (आत्मने.): ह्नुवीत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ह्नोषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अह्नोष्ट · लृङ् (आत्मने.): अह्नोष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ह्नवन · ण्वुल्: ह्नावकः · तृच्: ह्नोता · यत्: ह्नव्यः · ण्यत्: ह्नाव्यः · तव्य: ह्नोतव्यः · अनीयर्: ह्नवनीयः · क्त: ह्नुतः · क्तवतु: ह्नुतवान् · शानच्: ह्नुवानः · क्त्वा: ह्नुत्वा · ल्यप्: प्रह्नुत्य · तुमुन्: ह्नोतुम् · णमुल्: ह्नावम् · क्तिन्: ह्नुति · क्वसु: जुह्नुवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ह्नव
ह्नव
hnava
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ह्नव संज्ञा पुं॰ [सं॰] गोपन । छिपावा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ह्नवः --वनं Hiding, concealment.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1177-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अपह्नवह्नव (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अप + ह्नु + अप् 📚
अन्य सम्भावना: ह्नव (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अप + ह्नु + अच् | अपह्नव (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अपह्नव 📚 ➤ छिपाना, लुकाना, चुराना, ले जाना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: अपनयने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ह्नव 📚गोपन । छिपावा🟠🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अपह्नव: अप + ह्नु + अप् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬