॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: संबं . समास में प्रथम पद के रुप में प्रयुक्त
व्युत्पत्ति: अप्-जल-का
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अपम् | अपे | अपानि |
| द्वितीया | अपम् | अपे | अपानि |
| तृतीया | अपेन | अपाभ्याम् | अपैः |
| चतुर्थी | अपाय | अपाभ्याम् | अपेभ्यः |
| पञ्चमी | अपात् / अपाद् | अपाभ्याम् | अपेभ्यः |
| षष्ठी | अपस्य | अपयोः | अपानाम् |
| सप्तमी | अपे | अपयोः | अपेषु |
| सम्बोधन | हे अप | हे अपे | हे अपानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: चमकना, भाषण देना
संस्कृत: भाषायाम्
अंग्रेज़ी: to speak, to talk, to shine, to glow
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | ललाट / लाटयाञ्चकार / लाटयामास / लाटयाम्बभूव | लाटयाञ्चक्रतुः / लाटयामासतुः / लाटयाम्बभूवतुः / लेटतुः | लाटयाञ्चक्रुः / लाटयामासुः / लाटयाम्बभूवुः / लेटुः |
| मध्यम | लाटयाञ्चकर्थ / लाटयामासिथ / लाटयाम्बभूविथ / लेटिथ | लाटयाञ्चक्रथुः / लाटयामासथुः / लाटयाम्बभूवथुः / लेटथुः | लाटयाञ्चक्र / लाटयामास / लाटयाम्बभूव / लेट |
| उत्तम | ललट / ललाट / लाटयाञ्चकर / लाटयाञ्चकार / लाटयामास / लाटयाम्बभूव | लाटयाञ्चकृव / लाटयामासिव / लाटयाम्बभूविव / लेटिव | लाटयाञ्चकृम / लाटयामासिम / लाटयाम्बभूविम / लेटिम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लटति · लट् (आत्मने.): लाटयते · लिट्: ललाट · लिट् (आत्मने.): लाटयाञ्चक्रे · लुट्: लटिता · लुट् (आत्मने.): लाटयिता · लृट्: लटिष्यति · लृट् (आत्मने.): लाटयिष्यते · लोट्: लटतात् · लोट् (आत्मने.): लाटयताम् · लङ्: अलटत् · लङ् (आत्मने.): अलाटयत · विधिलिङ्: लटेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): लाटयेत · आशीर्लिङ्: लट्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): लाटयिषीष्ट · लुङ्: अलटीत् · लुङ् (आत्मने.): अलीलटत · लृङ्: अलटिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अलाटयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लटन · ण्वुल्: लाटकः · तृच्: लटिता · यत्: लाट्यः · ण्यत्: लाट्यः · तव्य: लटितव्यः · अनीयर्: लटनीयः · क्त: लटितः · क्तवतु: लटितवान् · शतृ: लटन् · स्य-शतृ: लटिष्यन् · शानच्: लाटयमानः · क्त्वा: लटित्वा · ल्यप्: प्रलट्य · तुमुन्: लटितुम् · णमुल्: लाटम् · घञ्: लाटः · क्तिन्: लट्टि · क्वसु: लेटिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| अपे | अपा (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: अपा (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन | अपा (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन |
| लेट | लट् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन 📚 अन्य सम्भावना: लट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन | लेट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
अपे 📚 ➤ संबं . समास में प्रथम पद के रुप में प्रयुक्त
लेट 📚 ➤ चमकना, भाषण देना
संस्कृत: भाषायाम्
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| अपा 📚 | पु संज्ञा स्त्री॰ आत्मभाव । अहंकार । गर्व । घमंड | 🟠 |
| लट् 📚 | (cf. √ रट्) cl. 1. P. लटति, ‘to be a child’ or ‘to cry’, Dhātup. ix, 1… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड