🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:01:45 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अभिमरः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अभिमरः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अभिमरः

अर्थ: हत्या,नाश,वध करना

व्युत्पत्ति: अभि+मृ+अच् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अभिमर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. मर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अभि + मृ + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अभिमर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभिमरःअभिमरौअभिमराः
द्वितीयाअभिमरम्अभिमरौअभिमरान्
तृतीयाअभिमरेणअभिमराभ्याम्अभिमरैः
चतुर्थीअभिमरायअभिमराभ्याम्अभिमरेभ्यः
पञ्चमीअभिमरात् / अभिमराद्अभिमराभ्याम्अभिमरेभ्यः
षष्ठीअभिमरस्यअभिमरयोःअभिमराणाम्
सप्तमीअभिमरेअभिमरयोःअभिमरेषु
सम्बोधनहे अभिमरहे अभिमरौहे अभिमराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अभिमर
अभिमर
abhimara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभिमर संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. संहार । विनाश । हनन ।
२. युद्ध ।
३. स्वपक्ष के व्यक्ति द्वारा कृत विश्वासघात ।
४. केद ।
५. शेर हाथी आदि से भी भिड़ने के लिये संन्नद्ध व्यक्ति ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभि-मर See अभि-√ मृ.
अभि-मर m. killing, slaughter, L.
combat, L.
treachery, mutiny, L.
binding in fetters, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (67,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभिमरः [मृ-अच्] 1 Killing, destruction, slaughter. --2 War, combat. --3 Treachery in one's own camp; danger from one's own men or party. --4 Binding, confinement; a tie or fetter. --5 One's own party or army. --6 One who desperately goes to fight with tigers, elephants &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0135-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिमर पु० आभिमुख्येन म्रियतेऽत्र अभि + मृ--आधारे अप् । १ युद्धे । करणे अप् । २ भये, अभिम्रियते यस्मात् अपादाने अप् । ३ मारणव्यापारे बधे ४ बन्धने च अभिमुखी- भूय म्रियते कर्त्तरि अच् । ५ स्वसैन्ये ६ धनाशया प्राणनिरपेक्षतया हस्तिनं व्याघ्रं वाऽभियोद्धुमुद्यते च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0296,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिमरः, पुं, (अभिम्रियतेऽस्मात्, अभि + मृ + अप्) युद्धं । बधः । स्वसैन्यभय । इति विश्व- मेदिन्यौ ॥ बन्धनं । इति जटाधरः ॥ (संहारः । समरः । अवरोधः । स्वपक्षाद्भयं । सङ्केतस्थल- निर्गमः । प्राणनिरपेक्षो यो द्रव्य हेतोः व्याडं हस्तिनं वा योधयति सः अभिमरः इत्येके ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-074-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अभिमरःअभिमर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: मर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अभि + मृ + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अभिमरः 📚 ➤ हत्या,नाश,वध करना

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अभिमर 📚संहार । विनाश । हनन🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अभिमरः: अभि+मृ+अच् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें