🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:07:48 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अर्चिः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अर्चिः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अर्चिः

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: शोभा

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अर्चिष् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. अर्चिष् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. अर्चिष् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. अर्चिष् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  5. अर्चिष् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  6. अर्चि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  7. अर्चि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  8. अर्चिस् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अर्चिस्
अर्चिस्
arcis
ⓘ "अर्चिष्" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है।
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अर्चिस् n. ray of light, flame, light, lustre, RV. (once. pl. अर्चीन्षि, RV. vii, 62, 1), AV.; ŚBr. &c.
अर्चिस् f. id., ŚBr. ii; Up. &c., (इस्), N. of the wife of Kṛśāśva and mother of Dhūmaketu, BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (90,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अर्चिस् n. --(र्चिः) [अर्च्-इसि Uṇ. 2. 107] 1 A ray of light, flame; यत्ते पवित्रमर्चिष्यग्ने विततमंतरा Rv. 9. 67. 23; प्रदक्षिणार्चिर्हविरग्निराददे R. 3. 14. --2 Light, lustre; प्रशमादर्चिषां Ku. 2. 20; Ratn. 4. 16 (said to be also. f.) --f. N. of the wife of कृशाश्व and mother of धूमकेतु. --m. 1 A ray of light. --2 Fire.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0164-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अर्चिस् न० अर्च्च--इसि । १ वह्न्यादेः शिखायां “प्रदक्षि- णार्च्चिर्व्याजेन” “प्रदक्षिणार्च्चिंर्हविरग्निराददे” “आसी- दासन्ननिर्वाणप्रदीपार्च्चिरिवोषसि” इति च रघुः २ मयूखे ३ वह्नौ च पु० “तेऽर्च्चिषमभिसम्भवन्ति अर्च्चिषोऽहः” छा० उ० “अग्निर्ज्योतिरहः शुक्ल” इति गीतावाक्यैकवाक्य- [] त्वात् अर्च्चिरत्र वह्निः ४ दीप्तिमात्रे न० “प्रशमादर्चिषा- मेतदनुद्गीर्ण्णसुरायुधम्” कुमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0365-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अर्चिःअर्चिष् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अर्चिष् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन | अर्चिष् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अर्चिः 📚 ➤ अग्नि आदि की शिखा उमा-कोश
संस्कृत: शोभा

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अर्चिष् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬