🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:00:04 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अवधोरण

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अवधोरण

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अवधोरण

अर्थ: अच्छी रीति से गमन करना, चतुराई से चलना, जल्दी से चलना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)

संस्कृत: गतिचातुर्ये · पर्याय: वाहन, यान, युग्य, पत्र

अंग्रेज़ी: to go quickly,to run,to trot,to be skillful

व्युत्पत्ति: धोर् +

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. धोरण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अव + धोर् + ल्युट्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — धोरण (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधोरणम्धोरणेधोरणानि
द्वितीयाधोरणम्धोरणेधोरणानि
तृतीयाधोरणेनधोरणाभ्याम्धोरणैः
चतुर्थीधोरणायधोरणाभ्याम्धोरणेभ्यः
पञ्चमीधोरणात् / धोरणाद्धोरणाभ्याम्धोरणेभ्यः
षष्ठीधोरणस्यधोरणयोःधोरणानाम्
सप्तमीधोरणेधोरणयोःधोरणेषु
सम्बोधनहे धोरणहे धोरणेहे धोरणानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — धोर् (भ्वादिगण) · अर्थ: अच्छी रीति से गमन करना, चतुराई से चलना, जल्दी से चलना (गतिचातुर्ये)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमधोरतिधोरतःधोरन्ति
मध्यमधोरसिधोरथःधोरथ
उत्तमधोरामिधोरावःधोरामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: धोरति · लिट्: दुधोर · लुट्: धोरिता · लृट्: धोरिष्यति · लोट्: धोरतात् · लङ्: अधोरत् · विधिलिङ्: धोरेत् · आशीर्लिङ्: धोर्यात् · लुङ्: अधोरीत् · लृङ्: अधोरिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: धोरण · ण्वुल्: धोरकः · तृच्: धोरिता · ण्यत्: धोर्यः · तव्य: धोरितव्यः · अनीयर्: धोरणीयः · क्त: धोरितः · क्तवतु: धोरितवान् · शतृ: धोरन् · स्य-शतृ: धोरिष्यन् · क्त्वा: धोरित्वा · ल्यप्: प्रधोर्य · तुमुन्: धोरितुम् · णमुल्: धोरम् · घञ्: धोरः · क्तिन्: धोर्ति · क्वसु: दुधोर्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — धोरण
धोरण
dhoraṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
हर प्रकार का वाहन (2.8.58) वाहन · यान · युग्य · पत्र
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धोरण संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. सवारी ।
२. घोड़े की सरपट चाल ।
३. दौड़ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धोरण n. any vehicle, L.
a horse's trot, L.
going well or quickly, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (520,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धोरणं [धोर् करणे ल्युट्] 1 A vehicle in general (as a horse, elephant &c.). --2 Going well or quickly. --3 A horse's trot.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0601-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धोरण न० धोर--गतौ करणे ल्युट् । १ यानमात्रे हस्त्यश्व- रथादौ त्रिका० । भावे ल्युट् । २ गतौ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3911,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धोरणं, क्ली, (धोरति गच्छत्यनेनेति । धोर + करणे ल्युट् ।) सर्व्ववाहनम् । हस्त्यश्वरथ- दोलादि । इत्यमरः । २ । ८ । ५८ ॥ (धोर + भावे ल्युट् ।) अश्वप्रथमगतिः । तत्पर्य्यायः । धौरितकम् २ धौर्य्यम् ३ धोरितम् ४ । इति हेमचन्द्रः । ४ । ३१२ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-807-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "धोरण" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अवधोरणधोरण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अव + धोर् + ल्युट् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अवधोरण 📚 ➤ अच्छी रीति से गमन करना, चतुराई से चलना, जल्दी से चलना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)
संस्कृत: गतिचातुर्ये · पर्याय: वाहन, यान, युग्य, पत्र

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
धोरण 📚सवारी🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
धोरण
हर प्रकार का वाहन (२.८.५८) — वाहन, यान, युग्य, पत्र

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अवधोरण: अव + धोर् + ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬