🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:50:00 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अवराधक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अवराधक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अवराधक

अर्थ: बढ़ना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: वृद्धिसिद्धिद्रोहदैवपर्यालोचनादिषु च

अंग्रेज़ी: to grow

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. राधक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अव + राध् + ण्वुल्
  2. राधक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अव + राध् + ण्वुल्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — राधक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाराधकःराधकौराधकाः
द्वितीयाराधकम्राधकौराधकान्
तृतीयाराधकेनराधकाभ्याम्राधकैः
चतुर्थीराधकायराधकाभ्याम्राधकेभ्यः
पञ्चमीराधकात् / राधकाद्राधकाभ्याम्राधकेभ्यः
षष्ठीराधकस्यराधकयोःराधकानाम्
सप्तमीराधकेराधकयोःराधकेषु
सम्बोधनहे राधकहे राधकौहे राधकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — राध् (दिवादिगण) · अर्थ: बढ़ना (वृद्धिसिद्धिद्रोहदैवपर्यालोचनादिषु च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमराध्यतिराध्यतःराध्यन्ति
मध्यमराध्यसिराध्यथःराध्यथ
उत्तमराध्यामिराध्यावःराध्यामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: राध्यति · लिट्: रराध · लुट्: राद्धा · लृट्: रात्स्यति · लोट्: राध्यतात् · लङ्: अराध्यत् · विधिलिङ्: राध्येत् · आशीर्लिङ्: राध्यात् · लुङ्: अरात्सीत् · लृङ्: अरात्स्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: राधन · ण्वुल्: राधकः · तृच्: राद्धा · ण्यत्: राध्यः · तव्य: राद्धव्यः · अनीयर्: राधनीयः · क्त: राद्धः · क्तवतु: राद्धवान् · शतृ: राध्यन् · स्य-शतृ: रात्स्यन् · क्त्वा: राद्ध्वा · ल्यप्: प्रराध्य · तुमुन्: राद्धुम् · णमुल्: राधम् · घञ्: राधः · क्तिन्: राद्धि · क्वसु: रराध्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — राधक
राधक
rādhaka
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
राधक mfn. liberal, bountiful, MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (876,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अवराधकराधक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अव + राध् + ण्वुल् 📚
अन्य सम्भावना: राधक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अव + राध् + ण्वुल्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अवराधक 📚 ➤ बढ़ना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: वृद्धिसिद्धिद्रोहदैवपर्यालोचनादिषु च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
राधक 📚mfn. liberal, bountiful, MW🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अवराधक: अव + राध् + ण्वुल् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें