🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:57:30 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अस्तगः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अस्तगः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अस्तगः

अर्थ: ढकना

संस्कृत: संवरणे

अंग्रेज़ी: to wrap, to cover, to conceal

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्तग् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. अस्तग (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — स्तग् (भ्वादिगण) · अर्थ: ढकना (संवरणे)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअस्तगत् / अस्तगद्अस्तगताम्अस्तगन्
मध्यमअस्तगःअस्तगतम्अस्तगत
उत्तमअस्तगम्अस्तगावअस्तगाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्तगति · लिट्: तस्ताग · लुट्: स्तगिता · लृट्: स्तगिष्यति · लोट्: स्तगतात् · लङ्: अस्तगत् · विधिलिङ्: स्तगेत् · आशीर्लिङ्: स्तग्यात् · लुङ्: अस्तगीत् · लृङ्: अस्तगिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्तगन · ण्वुल्: स्तागकः · तृच्: स्तगिता · ण्यत्: स्ताग्यः · तव्य: स्तगितव्यः · अनीयर्: स्तगनीयः · क्त: स्तगितः · क्तवतु: स्तगितवान् · शतृ: स्तगन् · स्य-शतृ: स्तगिष्यन् · क्त्वा: स्तगित्वा · ल्यप्: प्रस्तग्य · तुमुन्: स्तगितुम् · णमुल्: स्तागम् · घञ्: स्तागः · क्तिन्: स्तक्ति · क्वसु: तस्तग्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अस्तगःस्तग् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अस्तग (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अस्तगः 📚 ➤ ढकना
संस्कृत: संवरणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्तग् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬