🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:11:20 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अस्तुत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अस्तुत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अस्तुत

अर्थ: प्रार्थना करना, स्तुति करना, प्रशंसा करना, भजन करना

संस्कृत: स्तुतौ

अंग्रेज़ी: to pray, to worship, to glorify, to praise

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्तु धातु (अदादिगण, आत्मनेपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. स्तु धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन
  3. अस्तुत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. अस्तुत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — स्तु (अदादिगण) · अर्थ: प्रार्थना करना, स्तुति करना, प्रशंसा करना, भजन करना (स्तुतौ)

लङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअस्तुत / अस्तुवीतअस्तुवाताम्अस्तुवत
मध्यमअस्तुथाः / अस्तुवीथाःअस्तुवाथाम्अस्तुध्वम् / अस्तुवीध्वम्
उत्तमअस्तुविअस्तुवहि / अस्तुवीवहिअस्तुमहि / अस्तुवीमहि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्तवीति · लट् (आत्मने.): स्तुते · लिट्: तुष्टाव · लिट् (आत्मने.): तुष्टुवे · लुट्: स्तोता · लुट् (आत्मने.): स्तोता · लृट्: स्तोष्यति · लृट् (आत्मने.): स्तोष्यते · लोट्: स्तवीतु · लोट् (आत्मने.): स्तुताम् · लङ्: अस्तवीत् · लङ् (आत्मने.): अस्तुत · विधिलिङ्: स्तुयात् · विधिलिङ् (आत्मने.): स्तुवीत · आशीर्लिङ्: स्तूयात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): स्तोषीष्ट · लुङ्: अस्तावीत् · लुङ् (आत्मने.): अस्तोष्ट · लृङ्: अस्तोष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अस्तोष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्तवन · ण्वुल्: स्तावकः · तृच्: स्तोता · तव्य: स्तोतव्यः · अनीयर्: स्तवनीयः · क्त: स्तुतः · क्तवतु: स्तुतवान् · शतृ: स्तुवन् · स्य-शतृ: स्तोष्यन् · शानच्: स्तुवानः · क्त्वा: स्तुत्वा · ल्यप्: प्रस्तुत्य · तुमुन्: स्तोतुम् · णमुल्: स्तावम् · क्तिन्: स्तुति · क्वसु: तुष्टुवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अस्तुतस्तु धातु (अदादिगण, आत्मनेपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: स्तु धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अस्तुत 📚 ➤ प्रार्थना करना, स्तुति करना, प्रशंसा करना, भजन करना
संस्कृत: स्तुतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्त् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬