॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: दिन
संस्कृत: दिवसः · पर्याय: घस्र, दिन, दिवस, वासर, दिवा
अंग्रेज़ी: Day
व्युत्पत्ति: न जहाति त्यजति सर्वथा परिवर्तनं, न+हा+कनिन्
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अहः | अह्नी / अहनी | अहानि |
| द्वितीया | अहः | अह्नी / अहनी | अहानि |
| तृतीया | अह्ना | अहोभ्याम् | अहोभिः |
| चतुर्थी | अह्ने | अहोभ्याम् | अहोभ्यः |
| पञ्चमी | अह्नः | अहोभ्याम् | अहोभ्यः |
| षष्ठी | अह्नः | अह्नोः | अह्नाम् |
| सप्तमी | अह्नि / अहनि | अह्नोः | अहःसु / अहस्सु |
| सम्बोधन | हे अहः | हे अह्नी / हे अहनी | हे अहानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: शब्द करना
संस्कृत: शब्दे
अंग्रेज़ी: to breathe,to utter a voice,to sound
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अणतात् / अणताद् / अणतु | अणताम् | अणन्तु |
| मध्यम | अण / अणतात् / अणताद् | अणतम् | अणत |
| उत्तम | अणानि | अणाव | अणाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अणति · लिट्: आण · लुट्: अणिता · लृट्: अणिष्यति · लोट्: अणतात् · लङ्: आणत् · विधिलिङ्: अणेत् · आशीर्लिङ्: अण्यात् · लुङ्: आणीत् · लृङ्: आणिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अणन · ण्वुल्: आणकः · तृच्: अणिता · ण्यत्: आण्यः · तव्य: अणितव्यः · अनीयर्: अणनीयः · क्त: अणितः · क्तवतु: अणितवान् · शतृ: अणन् · स्य-शतृ: अणिष्यन् · क्त्वा: अणित्वा · ल्यप्: प्राण्य · तुमुन्: अणितुम् · णमुल्: आणम् · घञ्: आणः · क्तिन्: आण्टि · क्वसु: आणिवान्
अर्थ: सीना, बुनना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: तन्तुसन्ताने
अंग्रेज़ी: to weave,to sew
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | ऊयः | ऊयौ | ऊयाः |
| द्वितीया | ऊयम् | ऊयौ | ऊयान् |
| तृतीया | ऊयेन | ऊयाभ्याम् | ऊयैः |
| चतुर्थी | ऊयाय | ऊयाभ्याम् | ऊयेभ्यः |
| पञ्चमी | ऊयात् / ऊयाद् | ऊयाभ्याम् | ऊयेभ्यः |
| षष्ठी | ऊयस्य | ऊययोः | ऊयानाम् |
| सप्तमी | ऊये | ऊययोः | ऊयेषु |
| सम्बोधन | हे ऊय | हे ऊयौ | हे ऊयाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | ऊयते | ऊयेते | ऊयन्ते |
| मध्यम | ऊयसे | ऊयेथे | ऊयध्वे |
| उत्तम | ऊये | ऊयावहे | ऊयामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): ऊयते · लिट् (आत्मने.): ऊयाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): ऊयिता · लृट् (आत्मने.): ऊयिष्यते · लोट् (आत्मने.): ऊयताम् · लङ् (आत्मने.): औयत · विधिलिङ् (आत्मने.): ऊयेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ऊयिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): औयिष्ट · लृङ् (आत्मने.): औयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ऊयन · ण्वुल्: ऊयकः · तृच्: ऊयिता · ण्यत्: ऊय्यः · तव्य: ऊयितव्यः · अनीयर्: ऊयनीयः · क्त: ऊतः · क्तवतु: ऊतवान् · शानच्: ऊयमानः · क्त्वा: ऊयित्वा · ल्यप्: प्रोय्य · तुमुन्: ऊयितुम् · णमुल्: ऊयम् · घञ्: ऊयः · क्तिन्: ऊति · क्वसु: ऊयाम्बभूवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| अहः | अहन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: अहन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | अहन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन |
| अण | अण् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: अण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अण् + अच् | अण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अण् + अच् |
| ऊय | ऊय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ऊय् + घञ् 📚 अन्य सम्भावना: वे धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन |
अहः 📚 ➤ दिन
संस्कृत: दिवसः · पर्याय: घस्र, दिन, दिवस, वासर, दिवा
अण 📚 ➤ शब्द करना
संस्कृत: शब्दे
ऊय 📚 ➤ सीना, बुनना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: तन्तुसन्ताने
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| अहन् 📚 | दिन । दिवस | 🟠🔵🟣🟢 |
| अण् 📚 | cl. 1. P. अणति, आण, अणितुम्, to sound, L. : cl. 4. Ā. अण्यते, to breat… | 🔵🟣 |
| ऊय 📚 | तन्तुसन्ताने भ्वा० ईदित् आत्म० सक० सेट् । ऊयते औयिष्ट । ईदित्त्वात् नि… | 🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| अहन् |
दिन के नाम (१.४.२) — घस्र, दिन, दिवस, वासर |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| अहरणोय | अहः + अण | विसर्ग → र् | ससजुषो रुः (८.२.६६) |
| अहरणोय | अण + ऊय | गुण | आद्गुणः (६.१.८७) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड