🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:23:30 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आखेटः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आखेटः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आखेटः

अर्थ: आखिट्यन्ते त्रास्यन्ते प्राणिनोऽत्र- आ-खिट्-घञ्, तारा .

संस्कृत: मृगया · पर्याय: आच्छोदन, मृगव्य, मृगया

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आखेट (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. खेट (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + खिट् + घञ्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आखेट (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआखेटःआखेटौआखेटाः
द्वितीयाआखेटम्आखेटौआखेटान्
तृतीयाआखेटेनआखेटाभ्याम्आखेटैः
चतुर्थीआखेटायआखेटाभ्याम्आखेटेभ्यः
पञ्चमीआखेटात् / आखेटाद्आखेटाभ्याम्आखेटेभ्यः
षष्ठीआखेटस्यआखेटयोःआखेटानाम्
सप्तमीआखेटेआखेटयोःआखेटेषु
सम्बोधनहे आखेटहे आखेटौहे आखेटाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आखेट
आखेट
ākheṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आखेट संज्ञा पुं॰ [सं॰] अहेर । शीकार । मृगया ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-खेट m. (√ खिट् ?) chase, hunting, Kathās.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (129,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आखेटः [आखिट्यंते त्रास्यंते प्राणिनोऽत्र, आ-खिट्-घञ् Tv.] Hunting, chase. --Comp. --शीर्षकं {1} a smooth floor or ground (कुट्टिमभेद). {2} a mine, cavern.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0225-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आखेट पु० आखिट्यन्ते त्रास्यन्ते प्राणिनोऽत्र आ + खिट--घञ् । प्राणित्रासार्थायां मृगयायाम् । स्वार्थेकन् आखेटकोऽप्यत्र
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0604,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आखेटः, पुं, (आङ् + खिट् + घञ्) मृगया । इत्यमरः ॥ शिकार इति भाषा । (“सुभगाखेट- भूमित्वं” । कथासरित्सागरे १५ । १२० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-165-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आखेट" आता है (16)
मृगया शिकार । अहेर । आखेटमृगव्य आखेट । मृगयाआच्छोदन अहेर । आखेट । मृगयाग्रामाधान आखेट । मृगया । शिकारवैहाली शिकार । आखेटअच्छोटन आखेट । मृगाया । शिकारसाउज पु संज्ञा पुं॰ वे जानवर जिनका शिकार किया जाता है । आखेट । अहेरआछोटण पु संज्ञा पुं॰ शिकार । आखेट । अहेर ।—(डिं॰)शिकार जंगली पशुओं को मारने का कार्य या क्रीड़ा । आखेट । मृगया । अहेर । जैसे,…पापर्धि मृगया । आखेट । शिकार । विशेष—मृगया से पाप की ऋद्धि (बढ़ती) होना माना ग…खेट खेतिहरों का गाँव । खेड़ा । खेराशौनिक मांस बेचनेवाला । कसाईपराधि तीब्र मानसिक पीड़ाखेदा किसी बनैले पशु को मारने या पकड़ने के लिये उसे घेरकर एक उपयुक्त स्थान प…सैद पु ‡ ^१ संज्ञा पुं॰ दे॰ 'सैयद'पठान एक मुसलमान जाति जो अफगानिस्तान के अधिकांश और भारत के सीमांत प्रदेश, पं…

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आखेटःआखेट (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: खेट (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + खिट् + घञ्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आखेटः 📚 ➤ आखिट्यन्ते त्रास्यन्ते प्राणिनोऽत्र- आ-खिट्-घञ्, तारा .
संस्कृत: मृगया · पर्याय: आच्छोदन, मृगव्य, मृगया

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आखेट 📚अहेर । शीकार । मृगया🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
आखेट
शिकार (२.१०.२३) — आच्छोदन, मृगव्य, मृगया

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें