🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:46:16 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आघट्टन

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आघट्टन

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आघट्टन

अर्थ: चलना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)

संस्कृत: चलने

अंग्रेज़ी: to walk

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घट्टन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + घट्ट् + ल्युट्
  2. आघट्टन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — घट्टन (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघट्टनम्घट्टनेघट्टनानि
द्वितीयाघट्टनम्घट्टनेघट्टनानि
तृतीयाघट्टनेनघट्टनाभ्याम्घट्टनैः
चतुर्थीघट्टनायघट्टनाभ्याम्घट्टनेभ्यः
पञ्चमीघट्टनात् / घट्टनाद्घट्टनाभ्याम्घट्टनेभ्यः
षष्ठीघट्टनस्यघट्टनयोःघट्टनानाम्
सप्तमीघट्टनेघट्टनयोःघट्टनेषु
सम्बोधनहे घट्टनहे घट्टनेहे घट्टनानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — घट्ट् (भ्वादिगण) · अर्थ: चलना (चलने)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमघट्टतेघट्टेतेघट्टन्ते
मध्यमघट्टसेघट्टेथेघट्टध्वे
उत्तमघट्टेघट्टावहेघट्टामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): घट्टते · लिट् (आत्मने.): जघट्टे · लुट् (आत्मने.): घट्टिता · लृट् (आत्मने.): घट्टिष्यते · लोट् (आत्मने.): घट्टताम् · लङ् (आत्मने.): अघट्टत · विधिलिङ् (आत्मने.): घट्टेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): घट्टिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अघट्टिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अघट्टिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: घट्टन · ण्वुल्: घट्टकः · तृच्: घट्टिता · ण्यत्: घट्ट्यः · तव्य: घट्टितव्यः · अनीयर्: घट्टनीयः · क्त: घट्टितः · क्तवतु: घट्टितवान् · शानच्: घट्टमानः · क्त्वा: घट्टित्वा · ल्यप्: प्रघट्ट्य · तुमुन्: घट्टितुम् · णमुल्: घट्टम् · घञ्: घट्टः · क्तिन्: घट्टि · क्वसु: जघट्ट्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — घट्टन
घट्टन
ghaṭṭana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घट्टन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. हिलाना डुलाना । चलाना ।
२. संघटन । संयोजन [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घट्टन n. pushing, touching, rubbing or striking together, Hariv. 14581; Ragh. xi, 71; Kathās. lxxii, 42
stirring round, MārkP. xii, 38
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (375,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आघट्टनघट्टन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + घट्ट् + ल्युट् 📚
अन्य सम्भावना: आघट्टन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आघट्टन 📚 ➤ चलना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)
संस्कृत: चलने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घट्टन 📚हिलाना डुलाना । चलाना🟠🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आघट्टन: आ + घट्ट् + ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें