🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:13:41 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आघ्रात

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आघ्रात

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आघ्रात

अर्थ: सूंघना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: गन्धोपादाने घ्राणे च · पर्याय: घ्राण

अंग्रेज़ी: to smell

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घ्रात (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + घ्रा + क्त
  2. घ्रात (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + घ्रा + क्त
  3. आघ्रात (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. आघ्रात (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — घ्रात (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघ्रातःघ्रातौघ्राताः
द्वितीयाघ्रातम्घ्रातौघ्रातान्
तृतीयाघ्रातेनघ्राताभ्याम्घ्रातैः
चतुर्थीघ्रातायघ्राताभ्याम्घ्रातेभ्यः
पञ्चमीघ्रातात् / घ्राताद्घ्राताभ्याम्घ्रातेभ्यः
षष्ठीघ्रातस्यघ्रातयोःघ्रातानाम्
सप्तमीघ्रातेघ्रातयोःघ्रातेषु
सम्बोधनहे घ्रातहे घ्रातौहे घ्राताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — घ्रा (भ्वादिगण) · अर्थ: सूंघना (गन्धोपादाने घ्राणे च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमजिघ्रतिजिघ्रतःजिघ्रन्ति
मध्यमजिघ्रसिजिघ्रथःजिघ्रथ
उत्तमजिघ्रामिजिघ्रावःजिघ्रामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जिघ्रति · लिट्: जघ्रौ · लुट्: घ्राता · लृट्: घ्रास्यति · लोट्: जिघ्रतात् · लङ्: अजिघ्रत् · विधिलिङ्: जिघ्रेत् · आशीर्लिङ्: घ्रायात् · लुङ्: अघ्रात् · लृङ्: अघ्रास्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: घ्राण · ण्वुल्: घ्रायकः · तृच्: घ्राता · यत्: घ्रेयः · तव्य: घ्रातव्यः · अनीयर्: घ्राणीयः · क्त: घ्रातः · क्तवतु: घ्रातवान् · शतृ: जिघ्रन् · स्य-शतृ: घ्रास्यन् · क्त्वा: घ्रात्वा · ल्यप्: प्रघ्राय · तुमुन्: घ्रातुम् · णमुल्: घ्रायम् · घञ्: घ्रायः · क्तिन्: घ्राति · क्वसु: जघ्रिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — घ्रात
घ्रात
ghrāta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सूँघा हुआ (3.1.89) घ्राण
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घ्रात वि॰ [सं॰] सूँघा हुआ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घ्रात mfn. (Pāṇ. viii, 2, 56) smelled, VS. xx, 7
having smelled, MBh. vii, 5228 (ifc.)
perceiving, witnessing, feeling, Rājat. ii, 22 (ifc.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (380,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घ्रात p. p. Smelled smelled at.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0479-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घ्रातः, त्रि, (घ्रा + क्तः । “नुदविदेति ।” ८ । २ । ५६ । इति पाक्षिको नत्वाभावः ।) गृहीत- गन्धपुष्पादिः । घ्राण लओया इति सोँका इति च भाषा । तत्पर्य्यायः । घ्राणः २ । इत्यमरः । ३ । १ । ९० ॥ शिङ्घितः ३ । इति जटाधर- शब्दरत्नावल्यौ ॥ (यथा, मनुः । ५ । १२५ । “पक्षिजग्धं गवाघ्रातमवधूतमवक्षुतम् । दूषितं केशकीटैश्च मृत्प्रक्षेपेण शुध्यति ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-408-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आघ्रातघ्रात (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + घ्रा + क्त 📚
अन्य सम्भावना: घ्रात (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + घ्रा + क्त | आघ्रात (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आघ्रात 📚 ➤ सूंघना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: गन्धोपादाने घ्राणे च · पर्याय: घ्राण

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घ्रात 📚सूँघा हुआ🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
घ्रात

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आघ्रात: आ + घ्रा + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬