🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:26:09 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आदमी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आत्+अमी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आत्

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: (abl. of 4. अ) afterwards, then (often used in a concluding paragraph antithetically to य॑द्, यदा, य॑दि. and s

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्
  2. अ (पुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

अमी

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: अजिनजातीयमृगः · पर्याय: कदली, कन्दली, चीन, चमूरु, प्रियक

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अमी (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन
  2. अदस् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. अमिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. अमिन् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आत्
आत्
āt
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आत् ind. (abl. of 4. अ) afterwards, then (often used in a concluding paragraph antithetically to यद्, यदा, यदि. and sometimes strengthened by the particles अह, इद्, ईम्, उ), RV.; AV.
then, further, also, and, RV.; AV. It is sometimes used after an interrogative pronoun (like उ, नु, अङ्ग) to give emphasis to the pronoun, RV.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (134,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आत् The letter आ. --ind. Ved. 1 Afterwards, then; generally used antithetically to यद्, यदा, यदि and then sometimes strengthened by the particles अह, उ, इद् &c. --2 Then, further, also, and (अपिच). --3 Sometimes it only strengthens the meaning of another word or gives emphasis to an interrogative pronoun like उ, अंग, नु added to किं (possibly, at all).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0232-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आत् अव्य० अत--विण् । १ अनन्तरमित्यर्थे । “आदस्य वातो अनुवाति शोचिः” ऋ० १, १४८, ४ २ अपिचेत्यर्थे “विश्वकर्मा विमना आद्विहायाधाता विधाता परमोत् सन्दृक्” यजु० १७, २६, “आत् अपि च” वेददी० आ + स्वरूपे तकार । ३ आकाररूपे वर्ण्णे पु० “आतश्चोपस- र्गे कः” पाणिनिसूत्रम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0647,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आत्अव्ययम् 📚
अमीअमी (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अदस् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | अमिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आत् 📚 ➤ (abl. of 4. अ) afterwards, then (often used in a concluding paragraph antithetically to य॑द्, यदा, य॑दि. and s (अंग्रेज़ी कोश)

अमी 📚 ➤ पु संज्ञा पुं॰ दे॰ 'अमिय' उमा-कोश
संस्कृत: अजिनजातीयमृगः · पर्याय: कदली, कन्दली, चीन, चमूरु, प्रियक

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आत् 📚ind. (abl. of 4. अ) afterwards, then (often used in a concluding parag…🔵🟣🟢
अमी 📚पु संज्ञा पुं॰ दे॰ 'अमिय'🟠🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
आदमीआत् + अमीजश्त्व झलां जशोऽन्ते (८.२.३९)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें