🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:06:25 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आबर्हण

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आबर्हण

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आबर्हण

अर्थ: श्रेष्ठ होना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)

संस्कृत: प्राधान्ये

अंग्रेज़ी: to be eminent, to be superior

व्युत्पत्ति: बर्ह + ल्युट् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. बर्हण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + बर्ह् + ल्युट्
  2. आबर्हण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — बर्हण (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाबर्हणम्बर्हणेबर्हणानि
द्वितीयाबर्हणम्बर्हणेबर्हणानि
तृतीयाबर्हणेनबर्हणाभ्याम्बर्हणैः
चतुर्थीबर्हणायबर्हणाभ्याम्बर्हणेभ्यः
पञ्चमीबर्हणात् / बर्हणाद्बर्हणाभ्याम्बर्हणेभ्यः
षष्ठीबर्हणस्यबर्हणयोःबर्हणानाम्
सप्तमीबर्हणेबर्हणयोःबर्हणेषु
सम्बोधनहे बर्हणहे बर्हणेहे बर्हणानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — बर्ह् (भ्वादिगण) · अर्थ: श्रेष्ठ होना (प्राधान्ये)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमबर्हतेबर्हेतेबर्हन्ते
मध्यमबर्हसेबर्हेथेबर्हध्वे
उत्तमबर्हेबर्हावहेबर्हामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): बर्हते · लिट् (आत्मने.): बबर्हे · लुट् (आत्मने.): बर्हिता · लृट् (आत्मने.): बर्हिष्यते · लोट् (आत्मने.): बर्हताम् · लङ् (आत्मने.): अबर्हत · विधिलिङ् (आत्मने.): बर्हेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): बर्हिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अबर्हिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अबर्हिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: बर्हण · ण्वुल्: बर्हकः · तृच्: बर्हिता · ण्यत्: बर्ह्यः · तव्य: बर्हितव्यः · अनीयर्: बर्हणीयः · क्त: बर्हितः · क्तवतु: बर्हितवान् · शानच्: बर्हमाणः · क्त्वा: बर्हित्वा · ल्यप्: प्रबर्ह्य · तुमुन्: बर्हितुम् · णमुल्: बर्हम् · घञ्: बर्हः · क्तिन्: बर्ढि · क्वसु: बबर्ह्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — बर्हण
बर्हण
barhaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
बर्हण १ वि॰ [सं॰] मजबूत । शक्तिशाली [को॰] ।
बर्हण २ संज्ञा पुं॰ पत्र । पत्ता [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. बर्हण mf(ई)n. tearing or pulling out (see मूल-ब्˚)
dazzling (the eyes), Bālar.
बर्हण n. pulling out (see मूल-ब्˚)
a leaf, L.
Tabernaemontana Coronaria, L.
2. बर्हण mfn. (√ 2. बृह्) strong, vigorous
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (722,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बर्हण, बर्हस् a. Ved. Strong, powerful.
बर्हणं A leaf.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0789-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आबर्हणबर्हण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + बर्ह् + ल्युट् 📚
अन्य सम्भावना: आबर्हण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आबर्हण 📚 ➤ श्रेष्ठ होना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)
संस्कृत: प्राधान्ये

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
बर्हण 📚मजबूत । शक्तिशाली🟠🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आबर्हण: आ + बर्ह् + ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें