🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:52:42 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आभासन

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आभासन

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आभासन

अर्थ: चमकना, प्रकाशित होना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)

संस्कृत: दीप्तौ

अंग्रेज़ी: to shine,to appear,to become evident, to glow

व्युत्पत्ति: भास्+ल्युट् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भासन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + भास् + ल्युट्
  2. आभासन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — भासन (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाभासनम्भासनेभासनानि
द्वितीयाभासनम्भासनेभासनानि
तृतीयाभासनेनभासनाभ्याम्भासनैः
चतुर्थीभासनायभासनाभ्याम्भासनेभ्यः
पञ्चमीभासनात् / भासनाद्भासनाभ्याम्भासनेभ्यः
षष्ठीभासनस्यभासनयोःभासनानाम्
सप्तमीभासनेभासनयोःभासनेषु
सम्बोधनहे भासनहे भासनेहे भासनानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — भास् (भ्वादिगण) · अर्थ: चमकना, प्रकाशित होना (दीप्तौ)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमभासतेभासेतेभासन्ते
मध्यमभाससेभासेथेभासध्वे
उत्तमभासेभासावहेभासामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): भासते · लिट् (आत्मने.): बभासे · लुट् (आत्मने.): भासिता · लृट् (आत्मने.): भासिष्यते · लोट् (आत्मने.): भासताम् · लङ् (आत्मने.): अभासत · विधिलिङ् (आत्मने.): भासेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): भासिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अभासिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अभासिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भासन · ण्वुल्: भासकः · तृच्: भासिता · ण्यत्: भास्यः · तव्य: भासितव्यः · अनीयर्: भासनीयः · क्त: भासितः · क्तवतु: भासितवान् · शानच्: भासमानः · क्त्वा: भासित्वा · ल्यप्: प्रभास्य · तुमुन्: भासितुम् · णमुल्: भासम् · घञ्: भासः · क्तिन्: भास्ति · क्वसु: बभास्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — भासन
भासन
bhāsana
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भासन n. shining, glittering, brilliance, splendour, Pāṇ.; Nir.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (756,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भासनं [भास्-ल्युट्] 1 Shining, glittering. --2 Illuminating.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0816-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आभासनभासन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + भास् + ल्युट् 📚
अन्य सम्भावना: आभासन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आभासन 📚 ➤ चमकना, प्रकाशित होना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)
संस्कृत: दीप्तौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
भासन 📚n. shining, glittering, brilliance, splendour, Pāṇ.; Nir🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आभासन: आ + भास् + ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें