🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:10:42 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आमग्नः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आमग्नः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आमग्नः

अर्थ: स्नान करना, नहाना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: शुद्धौ

अंग्रेज़ी: to bathe, to submerge

व्युत्पत्ति: मस्ज् + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. मग्न (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + मज्ज् + क्त
  2. आमग्न (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — मग्न (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामग्नःमग्नौमग्नाः
द्वितीयामग्नम्मग्नौमग्नान्
तृतीयामग्नेनमग्नाभ्याम्मग्नैः
चतुर्थीमग्नायमग्नाभ्याम्मग्नेभ्यः
पञ्चमीमग्नात् / मग्नाद्मग्नाभ्याम्मग्नेभ्यः
षष्ठीमग्नस्यमग्नयोःमग्नानाम्
सप्तमीमग्नेमग्नयोःमग्नेषु
सम्बोधनहे मग्नहे मग्नौहे मग्नाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — मज्ज् (तुदादिगण) · अर्थ: स्नान करना, नहाना (शुद्धौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथममज्जतिमज्जतःमज्जन्ति
मध्यममज्जसिमज्जथःमज्जथ
उत्तममज्जामिमज्जावःमज्जामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: मज्जति · लिट्: ममज्ज · लुट्: मङ्क्ता · लृट्: मङ्क्ष्यति · लोट्: मज्जतात् · लङ्: अमज्जत् · विधिलिङ्: मज्जेत् · आशीर्लिङ्: मज्ज्यात् · लुङ्: अमाङ्क्षीत् · लृङ्: अमङ्क्ष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: मज्जन · ण्वुल्: मज्जकः · तृच्: मङ्क्ता · ण्यत्: मज्ज्यः · तव्य: मङ्क्तव्यः · अनीयर्: मज्जनीयः · क्त: मग्नः · क्तवतु: मग्नवान् · शतृ: मज्जन् · स्य-शतृ: मङ्क्ष्यन् · क्त्वा: मक्त्वा · ल्यप्: प्रमज्ज्य · तुमुन्: मङ्क्तुम् · णमुल्: मज्जम् · घञ्: मद्गः · क्तिन्: मक्ति · क्वसु: ममज्ज्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — मग्न
मग्न
magna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मग्न १ वि॰ [सं॰] डूबा हुआ । निमज्जित ।
२. तन्मय । लीन । लिप्त ।
३. प्रसन्न । हर्षित । खुश ।
४. नशे आदि में चूर । मदमस्त ।
५. नीचे की ओर गिरा या ढलका हुआ । जो उन्नत न हो । जैसे, मग्न नासिका, मग्न स्तन ।
मग्न २ संज्ञा पुं॰ एक पर्वत का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मग्न See √ मज्ज्.
मग्न mfn. sunk, plunged, immersed in (loc. or comp.), KātyŚr.; Mn.; MBh. &c.
set (as the moon), R.
sunk into misfortune, ib.
(ifc.) slipped into, lurking in Ragh.
sunken, flat (as breasts or a nose), Hariv.; R.; Suśr.
मग्न m. N. of a mountain, Buddh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (772,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मग्न त्रि० मस्ज--क्त । (डोवा) जलादौ कृतमज्जने ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4713,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मग्नः, त्रि, (मस्ज् + क्तः । “ओदितश्च ।” ८ । २ । ४५ । इति निष्ठातकारस्य नत्वम् । “स्कोः संयोगाद्यो रन्ते च ।” ८ । २ । २९ । इति सलोपः । चोः कुत्वञ्च ।) स्नातः । जलान्तःप्रविष्टः । डोवा इति भाषा ॥ (यथा, देवीभागवते । १ । ६ । २५ । “केन सृष्टं कथं जातं मग्नावावां जले स्थितौ ॥”) मस्जधातोः कर्त्तरि क्तप्रत्ययेन निष्पन्नः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-563-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "मग्न" आता है (10)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आमग्नःमग्न (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + मज्ज् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: आमग्न (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आमग्नः 📚 ➤ स्नान करना, नहाना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: शुद्धौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
मग्न 📚डूबा हुआ । निमज्जित🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आमग्नः: आ + मज्ज् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬