🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:47:37 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आरफनेज

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आरफन्+एज

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आरफन्

अर्थ: जाना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रफत् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + रफ् + शतृ
  2. रफत् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + रफ् + शतृ

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — रफत् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारफन्रफन्तौरफन्तः
द्वितीयारफन्तम्रफन्तौरफतः
तृतीयारफतारफद्भ्याम्रफद्भिः
चतुर्थीरफतेरफद्भ्याम्रफद्भ्यः
पञ्चमीरफतःरफद्भ्याम्रफद्भ्यः
षष्ठीरफतःरफतोःरफताम्
सप्तमीरफतिरफतोःरफत्सु
सम्बोधनहे रफन्हे रफन्तौहे रफन्तः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — रफ् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमरफतिरफतःरफन्ति
मध्यमरफसिरफथःरफथ
उत्तमरफामिरफावःरफामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: रफति · लिट्: रराफ · लुट्: रफिता · लृट्: रफिष्यति · लोट्: रफतात् · लङ्: अरफत् · विधिलिङ्: रफेत् · आशीर्लिङ्: रफ्यात् · लुङ्: अरफीत् · लृङ्: अरफिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रफण · ण्वुल्: राफकः · तृच्: रफिता · यत्: रफ्यः · तव्य: रफितव्यः · अनीयर्: रफणीयः · क्त: रफितः · क्तवतु: रफितवान् · शतृ: रफन् · स्य-शतृ: रफिष्यन् · क्त्वा: रफित्वा · ल्यप्: प्ररफ्य · तुमुन्: रफितुम् · णमुल्: राफम् · घञ्: राफः · क्तिन्: रप्ति · क्वसु: रेफिवान्

एज

अर्थ: कांपना

संस्कृत: कम्पने

अंग्रेज़ी: to shiver,to tremble, to shake

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. एज् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. एज (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: एज् + अच्
  3. एज (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: एज् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — एज् (भ्वादिगण) · अर्थ: कांपना (कम्पने)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमएजतात् / एजताद् / एजतुएजताम्एजन्तु
मध्यमएज / एजतात् / एजताद्एजतम्एजत
उत्तमएजानिएजावएजाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: एजति · लिट्: एजाञ्चकार · लुट्: एजिता · लृट्: एजिष्यति · लोट्: एजतात् · लङ्: ऐजत् · विधिलिङ्: एजेत् · आशीर्लिङ्: एज्यात् · लुङ्: ऐजीत् · लृङ्: ऐजिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: एजन · ण्वुल्: एजकः · तृच्: एजिता · ण्यत्: एज्यः · तव्य: एजितव्यः · अनीयर्: एजनीयः · क्त: एजितः · क्तवतु: एजितवान् · शतृ: एजन् · स्य-शतृ: एजिष्यन् · क्त्वा: एजित्वा · ल्यप्: प्रेज्य · तुमुन्: एजितुम् · णमुल्: एजम् · घञ्: एगः · क्तिन्: एक्ति · क्वसु: एजाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — रफत
रफत
raphata
ⓘ "रफत्" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है।
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रफत पु संज्ञा स्त्री॰ [फ़ा॰ रफ्तह्] गति । मुक्ति । उ॰—कह गुलाल हरिनाम रफत तब पाइया ।—गुलाल॰, पृ॰ ६० ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आरफन्रफत् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + रफ् + शतृ 📚
अन्य सम्भावना: रफत् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + रफ् + शतृ
एजएज् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: एज (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: एज् + अच् | एज (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: एज् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आरफन् 📚 ➤ जाना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: गतौ

एज 📚 ➤ कांपना
संस्कृत: कम्पने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
रफत् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें
एज् 📚cl. 1. P. एजति, to stir, move, tremble, shake, RV.; AV.; ŚBr.; BhP. :…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
आरफनेजआरफन् + एजहल्-अच् संयोग —

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आरफन्: आ + रफ् + शतृ — वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬