🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:01:08 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आरेवतः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आरेवतः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आरेवतः

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: राजवृक्षः · पर्याय: आरग्वध, राजवृक्ष, सम्पाक, चतुरङ्गुल, व्याधिघात

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आरेवत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आरेवत (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआरेवतःआरेवतौआरेवताः
द्वितीयाआरेवतम्आरेवतौआरेवतान्
तृतीयाआरेवतेनआरेवताभ्याम्आरेवतैः
चतुर्थीआरेवतायआरेवताभ्याम्आरेवतेभ्यः
पञ्चमीआरेवतात् / आरेवताद्आरेवताभ्याम्आरेवतेभ्यः
षष्ठीआरेवतस्यआरेवतयोःआरेवतानाम्
सप्तमीआरेवतेआरेवतयोःआरेवतेषु
सम्बोधनहे आरेवतहे आरेवतौहे आरेवताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आरेवत
आरेवत
ārevata
🟠 शब्दसागर🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अमलतास के और नाम (2.4.24) व्याधिघात · कृतमाल · सुवर्णक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आरेवत संज्ञा पुं॰ [सं॰] अमिलतास । आरग्वध ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आरेवतः N. of a tree(आरग्बघ q. v.). --तं The fruit of this tree.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0255-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आरेवत पु० आरेवयति रेचयति मलं आ + रेव--णिच्--अतच् । अत्यन्तसारकफलके (सोन्दाल) १ आरग्बधवृक्षे तस्य फलम् अण् तस्य णुक् । २ तत्फले न० । तयोर्गुणादि आरग्बधशब्दे ७९४ पृष्ठे उक्तम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0804,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आरेवतं, क्ली, (आरेवयति निस्तारयति मलं सार- कत्वात् । रेवृ प्लवगतौ । णिच् + विच् ॥ अतति । अत + अच् । तत आरेव् चासौ अतश्चेति ।) पारावतवृक्षफलं । इति राजनिर्घण्टः ॥ (“मूलकं शुष्कमात्रञ्च वर्षाभूः पञ्चमूलकं । आरेवतफलञ्चांप्सु पक्त्वा तेन घृतं पचेत्” ॥ इति सुश्रुतः तैद्यकचक्रपाणिसंग्रहश्च ॥)
आरेवतः, पुं, (आरेवयति रेचयति मलं सारकत्वात् आङ् + रेव् + णिच् + विच् + अतच् ।) आरग्वध- वृक्षः । इत्यमरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-189-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आरेवतःआरेवत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आरेवतः 📚 ➤ अमिलतास । आरग्वध उमा-कोश
संस्कृत: राजवृक्षः · पर्याय: आरग्वध, राजवृक्ष, सम्पाक, चतुरङ्गुल, व्याधिघात

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आरेवत 📚अमिलतास । आरग्वध🟠🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
आरेवत
अमलतास के और नाम (२.४.२४) — व्याधिघात, कृतमाल, सुवर्णक

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬