🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:38:55 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आलिङ्ग

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आलिङ्ग

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आलिङ्ग

अर्थ: विभिन्न रंगों से रंग देना

संस्कृत: चित्रीकरणे

अंग्रेज़ी: to paint in various colors

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आ + लिङ्ग् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. आ + लिङ्ग् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  3. आलिङ्ग (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — लिङ्ग् (चुरादिगण) · अर्थ: विभिन्न रंगों से रंग देना (चित्रीकरणे)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमलिङ्गतात् / लिङ्गताद् / लिङ्गतु / लिङ्गयतात् / लिङ्गयताद् / लिङ्गयतुलिङ्गताम् / लिङ्गयताम्लिङ्गन्तु / लिङ्गयन्तु
मध्यमलिङ्ग / लिङ्गतात् / लिङ्गताद् / लिङ्गय / लिङ्गयतात् / लिङ्गयताद्लिङ्गतम् / लिङ्गयतम्लिङ्गत / लिङ्गयत
उत्तमलिङ्गयानि / लिङ्गानिलिङ्गयाव / लिङ्गावलिङ्गयाम / लिङ्गाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लिङ्गति · लट् (आत्मने.): लिङ्गयते · लिट्: लिङ्गयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): लिङ्गयाञ्चक्रे · लुट्: लिङ्गयिता · लुट् (आत्मने.): लिङ्गयिता · लृट्: लिङ्गयिष्यति · लृट् (आत्मने.): लिङ्गयिष्यते · लोट्: लिङ्गतात् · लोट् (आत्मने.): लिङ्गयताम् · लङ्: अलिङ्गत् · लङ् (आत्मने.): अलिङ्गयत · विधिलिङ्: लिङ्गयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): लिङ्गयेत · आशीर्लिङ्: लिङ्ग्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): लिङ्गयिषीष्ट · लुङ्: अलिङ्गीत् · लुङ् (आत्मने.): अलिलिङ्गत · लृङ्: अलिङ्गयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अलिङ्गयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लिङ्गन · ण्वुल्: लिङ्गकः · तृच्: लिङ्गिता · यत्: लिङ्ग्यः · ण्यत्: लिङ्ग्यः · तव्य: लिङ्गितव्यः · अनीयर्: लिङ्गनीयः · क्त: लिङ्गितः · क्तवतु: लिङ्गितवान् · शतृ: लिङ्गन् · स्य-शतृ: लिङ्गिष्यन् · शानच्: लिङ्गयमानः · क्त्वा: लिङ्गित्वा · ल्यप्: प्रलिङ्ग्य · तुमुन्: लिङ्गितुम् · णमुल्: लिङ्गम् · घञ्: लिङ्गः · क्तिन्: लिङ्क्ति · क्वसु: लिलिङ्ग्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — लिङ्ग्
लिङ्ग्
liṅg
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लिङ्ग् (cf. आ-√ लिङ्ग्) cl. 1. P. लिङ्गति, to go, Dhātup. v, 48; cl. 10. P. लिङ्गयति, to paint, variegate (चित्री-करणे), ib. xxxiii, 65; to change or inflect a noun according to its gender, Vop., Sch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (901,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लिंग् {vI.v} {c1c} P. (लिंगति, लिंगित) To go, move. {vII.v} {c10c} U. (लिंगयति-ते) 1 To paint, variegate. --2 To inflect (a noun) according to its gender.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0929-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आलिङ्गआ + लिङ्ग् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: आ + लिङ्ग् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आलिङ्ग 📚 ➤ विभिन्न रंगों से रंग देना
संस्कृत: चित्रीकरणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
लिङ्ग् 📚(cf. आ-√ लिङ्ग्) cl. 1. P. लिङ्गति, to go, Dhātup. v, 48; cl. 10. P. ल…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें